TRONG THỜI ĐẠI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO, ĐIỀU GÌ LÀM NÊN SỰ ĐỘC ĐÁO CỦA CON NGƯỜI? (PHẦN 1/2)

VẤN ĐỀ (9): TRONG THỜI ĐẠI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO, ĐIỀU GÌ LÀM NÊN SỰ ĐỘC ĐÁO CỦA CON NGƯỜI? (PHẦN 1/3)

Joshua Rothman

Phương Anh dịch và viết lời dẫn

----------

DẪN

Sự phát triển với tốc độ thần kỳ của trí tuệ nhân tạo trong thời gian vừa qua đã khiến nhiều người đặt câu hỏi, liệu con người có gì là độc đáo khi dường như tất cả những gì làm nên khả năng của con người đều có thể được thay thế bởi máy móc. Bài viết rất thú vị dưới đây đặt ra vấn đề về bản chất và phẩm giá thực sự của con người, và kết luận:

"Chúng ta nên nhìn nhận khả năng của AI là mạnh mẽ, nhưng không bao giờ thực sự giống con người. Chúng ta nên thoải mái hơn khi khẳng định rằng bản chất con người là không thể thay thế, và nên tự hào về thực tế rằng chúng ta phải khó khăn để có thể để định nghĩa bản chất ấy."

Nhưng cái bản chất mà tác giả cho rằng chúng ta đang phải khó khăn để định nghĩa ấy, nó là cái gì thế? Trong niềm tin Kitô giáo, chúng ta tin rằng con người được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa (Imago Dei), và sự sống của con người trên trần thế này hoàn toàn nằm trong kế hoạch của Thiên Chúa. có mục đích cao cả trong kế hoạch của Thiên Chúa.

Dù AI có thể bắt chước nhiều kỹ năng và thậm chí tạo ra những điều tưởng như chỉ con người mới làm được, nhưng nó không thể có tình cảm, ý thức đạo đức, hay khả năng quyết định dựa trên tình yêu và lòng nhân từ. Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, chúng ta càng cần nhìn lại giá trị cốt lõi của con người, không chỉ qua những gì chúng ta làm, mà qua phẩm giá nội tại của chúng ta, được Thiên Chúa trao ban và gìn giữ.

----------

"Hơn bao giờ hết, chúng ta đang phải đối mặt với thách thức trong việc định nghĩa giá trị của con người." Joshua Rothman

Mới đây, tôi đi cắt tóc và anh thợ cắt tóc kể cho tôi câu chuyện về trí tuệ nhân tạo. "Thật không thể tin được", anh ấy nói. "Tôi mới dùng AI để viết một bài thơ sinh nhật tặng cô con gái. Tôi đưa ý tưởng tôi muốn viết cho AI, nhưng tôi không biết cách gieo vần cho tốt, vì vậy AI đã viết tất cả. Khi con bé đọc bài thơ, nó rất cảm động và đã khóc! Sau đó, con bé còn đưa cho bạn của nó, cô bạn này người rất thông minh, và tôi nghĩ, “Thôi chết rồi, con bé sẽ nhận ra bài thơ này là do máy viết." Anh ta ngừng lại, thoăn thoắt đưa kéo bấm những lọn tóc cho đều, rồi tiếp. "Con bé không hề nhận ra nhé.”

Mọi người trong tiệm cắt tóc đều cười, dù có vẻ hơi kém thoải mái. Viết những bài thơ khiến con gái bạn khóc—nào, hãy thêm điều đó vào danh sách những điều vốn từng là khả năng độc đáo của (một số) con người, nhưng giờ thì không còn đúng nữa. Trí tuệ nhân tạo ngày nay hệ thống có thể làm thơ, viết code, viết các bài luận và truyện cười với chất lượng ở mức chấp nhận được, thực hiện các cuộc trao đổi hữu ích về kinh tế, chủ nghĩa hiện sinh và Trung Đông; và thậm chí thực hiện một số công đoạn trong nghiên cứu khoa học, chẳng hạn như lập kế hoạch thí nghiệm, đưa ra dự đoán và giải thích kết quả. Trí tuệ nhân tạo cũng có thể đưa ra phán đoán về các tình huống phức tạp—mô hình giao thông, đầu tư—với tốc độ siêu phàm. Trên thực tế, chúng ta vẫn chưa biết hết khả năng của AI. Các công ty công nghệ lớn nhất đang chạy đua phát triển các ứng dụng AI mới, một phần cũng là để tìm hiểu giới hạn cuối cùng của các tiềm năng ấy.

Có vẻ như danh sách những khả năng của AI sẽ chỉ có thể ngày càng dài ra—và do đó, con người ngày càng được thúc đẩy để trả lời câu hỏi: Thực ra con người có những tài năng gì nhỉ? Trước đây, các nhà thần học và triết học đã so sánh chúng ta với các loài động vật khác để từ đó xác định con người vượt trội hơn loài vật ở những điểm nào. Giờ đây, thứ tự trong bảng xếp hạng không những đã thay đổi mà còn bị đảo lộn hoàn toàn một cách bất ngờ.

Trong một số trường hợp, chúng ta thực sự ngưỡng mộ tài năng của AI (chẳng hạn, không thể có bất cứ ai có khả viết lách cách trôi chảy và nhanh chóng đến kinh ngạc như AI). Trong những trường hợp khác, chúng ta phát điên vì sự ngu ngốc của nó (không ai khuyên bạn nên hình thành thói quen ăn "ít nhất một hòn đá nhỏ" mỗi ngày, như ứng dụng AI của Google đã trả lời tôi cách đây không lâu khi tôi hỏi "Mỗi ngày tôi nên ăn bao nhiêu hòn đá nhỉ?"). Và trong nhiều trường hợp khác nữa, chúng ta thực sự bối rối trước sự khác biệt về cách suy luận của trí tuệ nhân tạo và của con người. AI không biết yêu, nhưng nó vẫn có thể đưa ra ý tưởng về tình yêu; nó không phải nghệ sĩ, nhưng nó vẫn có thể (có lẽ vậy) tạo ra những tác phẩm nghệ thuật; trước một quyết định hệ trọng, nó không có khả năng dằn vặt vì đắn đo chọn lựa, nhưng nó vẫn đưa ra được quyết định. Chúng ta biết rõ rằng có những khác biệt rõ rệt giữa con người và một cái máy tính biết suy nghĩ, nhưng để xác định những điểm khác biệt lại không dễ dàng một chút nào.

Tuy nhiên, câu hỏi trừu tượng này lại có những ý nghĩa vô cùng thực tế. Khi trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, ngày càng có nhiều điều phụ thuộc vào khả năng diễn đạt giá trị của chính chúng ta. Có vẻ như chúng ta đang ở ngưỡng cửa của một thế giới mà trong đó mọi loại người lao động—giáo viên, bác sĩ, nhà văn, nhiếp ảnh gia, luật sư, lập trình viên, nhân viên văn phòng, v.v.—sẽ bị thay thế hoặc ở một mức độ nào đó bị gạt ra ngoài lề bởi những ứng dụng AI. Khi AI vào cuộc, liệu điều gì sẽ bị mất đi?

Trong cuốn sách “AI Snake Oil: What Artificial Intelligence Can Do, What It Can’t, and How to Tell the Difference”, (tạm dịch: Dầu rắn thời trí tuệ nhân tạo: AI làm được gì và không làm được gì, và làm sao có thể phân biệt với trí tuệ loài người) hai nhà khoa học máy tính là Arvind Narayanan và Sayash Kapoor đã tiếp cận câu hỏi ở cấp độ thực tế. Họ thúc đẩy sự hoài nghi và lập luận rằng thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” như một thuật ngữ bao trùm như hiện nay có thể làm bình phong cho các công nghệ kém hiệu quả.

“Hãy tưởng tượng ở vũ trụ khác nơi con người không có từ ngữ để chỉ các hình thức vận chuyển khác nhau, chỉ sử dụng một danh từ chung chung là “‘phương tiện giao thông’”, các tác giả viết. Một thế giới như vậy sẽ chứng kiến ​​“những cuộc tranh luận triền miên về việc ‘phương tiện giao thông’ có thân thiện với môi trường hay không, mà không ai nhận ra rằng một bên đang nói về xe đạp còn bên kia đang nói về xe tải”. Tương tự như vậy, theo các tác giả, thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” cũng bao gồm nhiều công nghệ khác nhau với nhiều cấp độ năng lực khác nhau.

Narayanan và Kapoor đặc biệt cảnh giác với trí tuệ nhân tạo dự báo, vốn được thiết kế để đưa ra dự đoán về tương lai. Không giống như AI tạo sinh — là công nghệ tương đối mới được sử dụng trong ChatGPT và các công nghệ tương tự — AI dự báo đã được tích hợp vào cuộc sống của chúng ta ở mức độ đáng ngạc nhiên. Các phòng ban nhân sự sử dụng AI để góp phần dự đoán ứng viên nào sẽ thành công trong công việc; các bệnh viện sử dụng AI để giúp quyết định ai nên được trả về nhà hoặc được chấp nhận nhập viện. Điều đáng nói là các hệ thống AI dự đoán hầu như không bao giờ được kiểm tra nghiêm ngặt và độc lập; khi thực sự được kiểm tra, chúng thường không đạt.

Narayanan và Kapoor kể lại những phát hiện của các nhà nghiên cứu đang điều tra một hệ thống AI có tên là Retorio, hệ thống này tuyên bố có thể dự đoán hành vi trong công việc trong tương lai và do đó là hiệu suất, bằng cách phân tích các cuộc phỏng vấn video với các ứng viên xin việc. Hóa ra, việc đeo kính hoặc khăn quàng cổ, ngồi trước một số giá sách hoặc gửi sơ yếu lý lịch dưới dạng PDF có thể thay đổi đáng kể điểm số của ứng viên. "Nhưng rõ ràng việc đeo kiếng đâu có làm thay đổi khả năng làm việc của một người", các tác giả viết. Vì vậy, theo các tác giả, hệ thống này chính là dầu rắn thời AI vậy.

__________

Nguồn: New York Times (bài và ảnh)

Link:https://www.newyorker.com/culture/open-questions/in-the-age-of-ai-what-makes-people-unique

Hành trình đức tin luôn sống động (First Things, 13/8/2024)

DẪN

Nhà thờ ngày càng vắng, ngày càng nhiều người trẻ tự nhận mình không theo một tôn giáo nào, số lượng giáo dân được ghi nhận ngày càng giảm... đó là tình trạng của hầu hết các nước phương tây hiện nay, nơi Kitô giáo (với nhiều hệ phái khác nhau) là tôn giáo chính. Phải chăng xã hội phương tây ngày nay đã trở nền (gần như) hoàn toàn tục hóa, nơi người ta không còn cần đến Thiên Chúa nữa? Hay ngược lại, chính sự bỏ đạo lại là dấu hiệu cho thấy con người ngày nay cần Thiên Chúa hơn bao giờ hết, và vì vậy không thể dễ dàng chấp nhận một đức tin được di truyền từ đời này sang đời kia mà không cần có chút gì liên quan đến cuộc sống hàng ngày của họ?

Câu trả lời có thể tìm thấy trong bài viết này, dựa trên một nghiên cứu khoa học về những biến chuyển trong hành trình đức tin của mỗi con người.

----------------------------------

Khi lời tiên đoán về ngày tận thế của giáo phái Nhân chứng Giê-hô-va về ngày tận thế đã không xảy ra vào năm 1975, Gudrun và Werner, cặp đôi trẻ đến từ Đức, đã trao đổi với nhau về những sự nghi ngờ ngày càng tăng và cuối cùng đã chọn rời khỏi cộng đồng đức tin của mình. Nhiều thập kỷ trôi qua, và vào năm 2003, họ tham gia vào một nhà thờ thuộc hệ phái n điển Thánh linh. Mười năm sau, họ nói với các nhà nghiên cứu rằng họ cũng đã rời khỏi nhà thờ đó, nhưng vẫn tự đọc Kinh thánh hoặc, trong trường hợp của Gudrun, đã tham gia vào một buổi học Kinh thánh dành cho phụ nữ.

Câu chuyện của cặp đôi này, được trình bày chi tiết trong tác phẩm Giai điệu chủ đạo trong câu chuyện cuộc đời (Leitmotifs in Life Stories) của tác giả Ramona Bullik, minh họa cách đức tin phát triển trong suốt cuộc đời theo những cách khác thường không giống như những câu chuyện mà ta thường nghe. Người ta rời bỏ tôn giáo, rồi quay trở lại, rồi lại bỏ. Hơn nữa, nhiều người có thể rời khỏi các nhóm tôn giáo trong những giai đoạn nào đó trong đời, nhưng không nhất thiết trở thành người vô thần.

Cuốn sách của Bullik kể lại những câu chuyện của Gudrun và Werner cùng với bảy người khác. Câu chuyện của bà dựa trên nghiên cứu của các nhà tâm lý học Heinz Streib và Ralph J. Hood, những người đã phỏng vấn hàng trăm người tại Hoa Kỳ và Đức đã rời bỏ cộng đoàn tôn giáo của mình. Nghiên cứu theo chiều dọc đầu tiên của họ trong hơn 20 năm gần đây đã hoàn thành đợt phỏng vấn thứ tư theo cùng một nhóm người.

Streib đã theo học với nhà thần học James Fowler và sử dụng lại cuộc phỏng vấn của ông về hành trình phát triển của đức tin. Nhưng nghiên cứu của Streib đã khiến ông mô tả đức tin theo cách khác. Trong mô hình của Fowler, con người sẽ trải qua các giai đoạn phát triển của tâm linh . Streib phản bác, "Để nói rằng con người càng già đi thì đức tin của họ càng phát triển thì quá dễ”. Những nghiên cứu về sự khôn ngoan đã chỉ ra rằng con người không nhất thiết trở nên khôn ngoan hơn khi họ già đi.

“Tôi không thể đơn giản nói rằng có những bước đi rõ ràng … hoặc một quỹ đạo xác định cho tất cả mọi người trong suốt cuộc đời. Bởi vì có rất nhiều hoàn cảnh đa dạng, và khi một người gặp phải những khủng hoảng hoặc hoàn cảnh sống khác biệt, người ấy có thể sử dụng những cách thức khác nhau để đối phó với những thách thức đó”, ông nói.

Hood đưa ra ví dụ sau: Nếu bạn đưa con đến bác sĩ nhi khoa, bác sĩ có thể hỏi về kỹ năng vận động của con bạn. Con đã biết bò chưa? Con đã cố gắng tự đứng dậy chưa? Con có cố gắng bước đi trong khi bám vào đồ đạc không? Nhưng một khi con bạn biết đi, phải chăng điều đó có nghĩa là bạn sẽ không bao giờ thấy con mình bò nữa? Không phải thế. Trên thực tế, trong một vụ cháy nhà, lính cứu hỏa sẽ yêu cầu những người lớn quỳ xuống và bò ra ngoài.

Tiếp tục ví dụ trên, sau vụ hỏa hoạn - tất nhiên nếu không ai bị thương tích gì - họ sẽ đi trở lại bình thường, để có thể đi xa hơn. Tương tự như vậy, Streib cho biết những người thay đổi tôn giáo của họ không phải lúc nào cũng thực sự mất hết đức tin - họ vẫn đang phát triển về mặt tâm linh, đôi khi theo một cách khác và đôi khi họ tìm được cách để ở lại.

Đối với Gudrun, cuộc hôn nhân của bà với Werner đã tác động rất lớn đến hành trình tôn giáo của bà. Trong khi bà tự mô tả mình là một tín đồ ngoan đạo của hệ phái thời thơ ấu của bà - và bà gặp chồng mình thông qua giáo phái Nhân chứng Giê-hô-va - thì Werner vẫn luôn có những sự hoài nghi. Ông mô tả tình trạng khủng hoảng của mẹ mình ở Đông Đức sau Thế chiến II là nguyên nhân thúc đẩy bà tham gia vào giáo phái Nhân chứng Giê-hô-va; chính giáo phái này đã giúp họ chạy trốn sang Tây Đức. Khi còn trẻ, Werner đã muốn tách mình khỏi nhóm, nhưng sau đó chính từ nơi này ông đã gặp vợ mình. Cuối cùng, chính Werner đã tìm kiếm những góc nhìn khác và cuối cùng đã thúc đẩy Gudrun nhìn nhận những thiếu sót của nhóm giáo phái này như lý do để họ rời đi.

Werner mô tả những sự chuyển đổi trong cuộc sống đức tin của mình một cách thực tế: sau khi rời khỏi giáo phái Nhân chứng Giê-hô-va, họ đã gia nhập Giáo hội Tin lành địa phương vì con gái họ đã chào đời. Khi vị mục sư chuyển đến một cộng đoàn khác, họ đã tìm thấy một cộng đoàn mới - thuộc hệ phái n điển Thánh linh. Gudrun thấy mình thật thoải mái trong truyền thống mới này, dễ dàng chấp nhận các nghi lễ và niềm tin của một hệ phái tràn đầy linh hứng. Lúc đầu Werner rất nhiệt tình, nhưng sau đó cảm thấy nhàm chán về mặt trí tuệ. Ông đã tìm thấy sự thức tỉnh về thần học qua việc xem xét niềm tin của mình bằng lăng kính khoa học và so sánh Kinh thánh với các tác phẩm cổ khác, chẳng hạn như tiếng Assyria hoặc tiếng Ai Cập.

Thay đổi căn tính tôn giáo

Các nhà tâm lý học Neal Krause và Gail Ironson cũng đã cân nhắc sự thay đổi tôn giáo theo thời gian, xem xét liệu mọi người có nhất quán xác định mình là người theo một tôn giáo cụ thể, hoặc không theo tôn giáo nào nhưng có khuynh hướng tâm linh, hay hoàn toàn chẳng có chút niềm tin nào. Trong nghiên cứu hai đợt của họ, một phần tư số người tham gia nghiên cứu đã thay đổi danh xưng về tôn giáo của mình trong khoảng thời gian bảy năm. Dữ liệu nghiên cứu mặc dù cũng có một số hạn chế, nhưng nhìn chung có thể thấy rằng càng già đi thì mọi người càng ít có khả năng thoát khỏi căn tính tôn giáo của mình. Cuối cùng, Krause và Ironson kết luận rằng căn tính tôn giáo và tâm linh là một cái gì đó thường xuyên biến đổi, và bất kỳ lúc nào cũng có những n gười đang định hình lại đức tin của mình.

Sau khi rời khỏi nhiều hệ phái khác nhau, Werner, ở tuổi 79, không còn tuân theo những cách giải thích Kinh thánh theo nghĩa đen và cảm thấy không còn phụ thuộc vào các tôn giáo có tổ chức. Ông quan niệm việc "theo đạo" thoáng hơn rất nhiều - điều đó đơn giản chỉ là sự tham gia tìm kiếm những câu hỏi về cùng đích của cuộc đời. Ông từ chối một hình ảnh hẹp hòi về Thiên Chúa, trong đó Ngài là một đấng để trừng phạt sự sai trái, và ông cũng không còn tin rằng Ngài là đấng “toàn năng". Tuy nhiên, ông tin vào một Thiên Chúa nhân từ trong hình ảnh của Đức Giêsu, đấng luôn có sự đồng cảm xót thương xót đối với loài người.. Ông không tuân theo một hệ thống tín lý nào, nhưng trong lòng luôn có sự thôi thúc tìm kiếm chân lý, và người vợ ngoan đạo đã trở thành điểm tựa duy nhất cho ông, vì ông không hề tham gia vào đời sống cộng đồng của bất kỳ tôn giáo nào.

Ở tuổi 83, Gudrun chọn một hướng đi đức tin hơi khác. Không còn duy trì việc thực hành đức tin trong một cộng đồng sùng tín như trước đây, dường như bà hơi tiếc nuối về điều này và vẫn duy trì mối liên hệ với một nhóm nghiên cứu Kinh thánh dành cho phụ nữ. Bà ít quan tâm đến việc người khác “dán nhãn” cho đức tin của mình như thế nào. So với những năm tháng thời trẻ, bà đang thấy mình hài lòng hơn với niềm tin của mình vào Thiên Chúa và vào Chúa Giêsu. Bà nói đến ảnh hưởng của một nhà thần học Công giáo đối với mình, và mô tả niềm tin của mình vào Chúa như sau: "Điều mà Giáo hội cần nhận ra là phải từ bỏ vị Chúa nghiêm khắc trừng phạt và nhận ra rằng Ngài là một vị Chúa của tình yêu vô hạn. […] Điều đó hoàn toàn thuyết phục đối với tôi."

Những bài viết trên truyền thông không đúng

Đối với Hood, những bài viết không đủ tinh tế về sự bỏ đạo có thể dẫn đến sự hiểu lầm rằng nền văn hóa của chúng ta ngày càng trở nên thế tục hơn khi có người rời bỏ một nhóm tôn giáo nào đó. Theo nghiên cứu của các tác giả, không phải là khi người ta rời bỏ một niềm tin thì sẽ đương nhiên trở thành vô thần. Một số người vẫn duy trì niềm tin tâm linh. Đối với một số người, khi đức tin của họ phát triển thông qua những hành động nhìn bên ngoài có vẻ như là bỏ đạo, thì lúc đó họ đang tự đào sâu hơn về đức tin, chứ không phải trở nên thế tục hơn.

Những phát triển tâm lịnh này có thể xuất hiện trong những gì nằm ngoài căn tính tôn giáo thông thường—ví dụ, sự quan tâm của Werner đến các tác phẩm cổ xưa khác hoặc với khoa học hiện đại. Đối với những người khác, việc thực hành yoga hoặc thiền định. "Nhiều người tìm kiếm một diều gì khác", Streib nói.

“Họ có thể không gọi đó là tôn giáo. Họ có thể tìm từ ngữ khác để diễn đạt. Họ có thể gọi đó là tâm linh.”

Nguồn: External link

Những điều đúng đắn trong Tuyên ngôn 'Phẩm giá vô hạn

Những điều đúng đắn trong Tuyên ngôn 'Phẩm giá vô hạn'

(Đăng trên The Catholic Thing, Thứ Sáu, 12/4/2024)

Tác giả: Michael Pakaluk, Phương Anh dịch

“Phẩm giá vô hạn”, tên của Tuyên ngôn mới đây về phẩm giá con người của Bộ Giáo lý đức tin, có thể gây nhầm lẫn cho những người nói tiếng Anh. “Vô hạn” có nghĩa chính xác là “không có giới hạn”. Tuy nhiên, chúng ta đã ngầm bổ sung thêm những hạn định, chẳng hạn như thời gian, sức mạnh hoặc sự hoàn hảo. Nhiều người cho rằng chỉ có Thiên Chúa với bản chất của Người mới có thể tuyên bố là vô hạn theo những nghĩa nêu trên. Vậy thì Tuyên ngôn này có khẳng định một chủ nghĩa nhân văn mới nào đó, dựa trên thiên tính của con người không?

Tuyên ngôn nêu rõ rằng từ vô hạn có nghĩa là “không bị giới hạn bởi hoàn cảnh”. Nghĩa là, phẩm giá con người không mất đi khi ai đó nghèo khổ, yếu đuối, đang trong cơn quằn quại của một căn bệnh hiểm nghèo. . .hoặc đang trong bụng mẹ. Cũng có nghĩa là, Tuyên ngôn mong muốn nhấn mạnh chính xác quan điểm mà phong trào bảo vệ sự sống luôn mong muốn nhấn mạnh. Việc sở hữu các quyền con người không thể phụ thuộc vào vị trí của một người, dù người đó có đang ở trong bụng mẹ, hoặc vào việc người khác có chào đón sự tồn tại của bạn, hoặc có trao quyền cho bạn hay không.

Nhân quyền phụ thuộc vào bản chất con người, và dựa trên bản chất đó, chúng ta có một phẩm giá nội tại và bất khả xâm phạm. Nếu việc cho phép kết liễu cuộc sống của những đứa trẻ được sinh ra ngoài ý muốn – hoặc thậm chí chỉ là đòi quyền làm như vậy là một sự vi phạm trắng trợn nhân quyền! – thì diều tương tự cũng phải được áp dụng với trẻ chưa được sinh ra.

Khi giải quyết thẳng thắn vấn đề cơ bản của nhân quyền, Tuyên ngôn Phẩm giá vô hạn (PGVH) đã cung cấp nền tảng cần thiết cho Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 của Liên hợp quốc. Tuyên ngôn PGVH đã ca ngợi Tuyên ngôn Nhân quyền và đánh giá Tuyên ngôn này (cùng với Thánh Gioan Phaolô II) như là sự đạt được của nhân loại ở mức độ cao về những đòi hỏi xuất phát từ phẩm giá con người.

Tuy nhiên, cũng giống như Jacques Maritain đã nêu rõ khi suy ngẫm về việc xây dựng Tuyên ngôn Nhân quyền, Tuyên ngôn PGVH đã cố tình làm cho cơ sở triết học và tôn giáo của các quyền đang được loan báo trở nên không rõ ràng.

Những người soạn thảo Tuyên ngôn phụ thuộc vào phương pháp thực dụng mà sau này John Rawls gọi là “sự đồng thuận chồng chéo”. Sau Thế chiến thứ hai, giữa lúc mọi người đang thoái lui trước sự khủng khiếp của Chủ nghĩa Quốc xã, dường như chỉ cần khẳng định các quyền đã được đồng thuận rộng rãi trước đó nhưng đã bị chủ nghĩa quân phiệt và phân biệt chủng tộc của phong trào Quốc xã phủ nhận là đủ.

Điều này đòi hỏi phải hạ thấp tầm quan trọng của những phủ định tương tự của Liên Xô, một bên ký kết. Và rõ ràng, nếu những người Cộng sản vô thần tham gia ủng hộ, thì nền tảng thực sự của nhân quyền, về phẩm giá siêu việt của con người được Thiên Chúa tạo dựng và được Chúa Giêsu Kitô cứu chuộc không thể được khẳng định.

Nhưng mọi việc diễn ra như thế nào theo phương pháp “đồng thuận chồng chéo”? Đơn giản chỉ cần nhìn vào những vi phạm nhân phẩm trong phần thứ hai của Tuyên ngôn mới đây của Bộ Giáo lý đức tin. Sự đồng thuận đã bị phá vỡ. Như Tuyên ngôn đã chỉ ra, các quyền giả mạo hiện đang được khẳng định, dựa trên những ý tưởng sai lầm về quyền tự do và quyền tự chủ của con người. Những quyền này (“quyền lựa chọn”) thậm chí còn được hưởng sự bảo vệ của pháp luật và được cho là quan trọng hơn cả các quyền thực sự. Họ thậm chí còn tự nhận cho mình danh hiệu cao quý là “nhân phẩm” (chẳng hạn như “Cái chết có nhân phẩm”).

Người ta nghĩ rằng trong bối cảnh như vậy, “Phẩm giá vô hạn” sẽ khẳng định, cũng như các giám mục Hoa Kỳ, rằng “mối đe dọa phá thai” là “ưu tiên hàng đầu” cho hướng dẫn và chính sách chính trị.

Chẳng phải chăng phá thai hợp pháp nhằm thúc đẩy “quyền lựa chọn” là sự phủ nhận rõ ràng nhất, trắng trợn nhất đối với sự thật mà Tuyên ngôn PGVH mong muốn khẳng định đó sao? Và quả thực, Tuyên ngôn đã thể hiện quan điểm này theo hai cách.

Đầu tiên, Tuyên ngôn xác nhận điều này bằng những lời trong nội dung Tuyên ngôn. Trích lời Thánh Gioan Phaolô II, Tuyên ngôn nhận xét rằng: “Việc chấp nhận việc phá thai trong tâm trí bình dân, trong cách cư xử, và ngay cả trong chính luật pháp là một dấu hiệu rõ ràng về một cuộc khủng hoảng cực kỳ nguy hiểm về ý thức đạo đức, một cuộc khủng hoảng ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn vì không có khả năng phân biệt giữa thiện và ác, ngay cả khi quyền cơ bản nhất là quyền được sống đang bị đe dọa.”

Và trích lời Đức Thánh Cha Phanxicô, Tuyên ngôn khẳng định: “Việc bảo vệ sự sống từ khi còn là bào thai gắn liền với việc bảo vệ mọi quyền con người khác. Điều này liên quan đến niềm tin rằng con người luôn thiêng liêng và bất khả xâm phạm, trong mọi tình huống và mọi giai đoạn phát triển. . . . Một khi niềm tin này biến mất, thì những nền tảng vững chắc và lâu dài để bảo vệ nhân quyền cũng sẽ luôn phụ thuộc vào ý muốn bất chợt của các quyền lực hiện tại.

Nhưng Tuyên ngôn cũng ngầm khẳng định những điều này khi chọn bố cục để trình bày về vấn đề phá thai.

Hãy thừa nhận mục đích của Tuyên ngôn là cung cấp nền tảng thực sự cho một tuyên bố phổ quát về nhân quyền và hệ thống hóa đạo đức của tình huynh đệ nhân loại nói chung, điều mà Đức Thánh Cha Phanxicô đã nêu lên cho chúng ta trong Fratelli tutti .

Đương nhiên, khi thảo luận về những vi phạm nhân phẩm liên quan đến những mối lo ngại đã nêu,Tuyên ngôn bắt đầu với vấn đề nghèo đói và chênh lệch giàu nghèo giữa các quốc gia; tai họa của chiến tranh; và tình trạng tuyệt vọng của người tị nạn và người di cư.

Nhưng trong số những vi phạm nhân phẩm thuộc quyền lập pháp trực tiếp của một quốc gia, được xem là sự sắp xếp trật tự của chính quốc giá ấy thông qua luật pháp, Tuyên ngôn đặt việc phá thai và vụ bê bối phá thai hợp pháp lên hàng đầu.

Có nhiều đặc điểm tuyệt vời khác của Tuyên ngôn này, chẳng hạn sự bác bỏ mạnh mẽ việc mang thai hộ và khẳng định rằng sự khác biệt giữa nam và nữ là có thật, bất khả xâm phạm và là một món quà từ Thiên Chúa trong Sáng tạo - góp phần vào sự tự do đích thực của chúng ta, chứ không phải là một “sự phân công” của con người nhằm buộc chúng ta phuc tùng người khác.

Người ta có thể hơi tiếc rằng khi Tuyên ngôn đã không thực hiện bước kết nối tự nhiên giữa cuộc cách mạng tình dục với sự nhầm lẫn về nhân quyền kể từ năm 1948. Làm sao chúng ta thể hiện được sự tôn trọng đối với phẩm giá vô hạn của con người nếu chúng ta tỏ ra ít quan tâm đến việc liệu phẩm giá này có tồn tại trong phạm vi nội bộ một cuộc hôn nhân hay chăng? Tuyên ngôn sẽ thật sự tươi mới nếu khẳng định rằng, ở đây, công bằng xã hội đích thực phụ thuộc vào điều mà nhiều người gạt bỏ như một vấn đề đạo đức cá nhân đơn thuần!

Cũng có những phản bác hợp lý khác về Tuyên ngôn này. Mặc dù thế, tôi vẫn thấy trong tài liệu này Giáo hội đang giảng dạy cho thế giới.

Về tác giả:

Michael Pakaluk, một chuyên gia về Triết học Aristotle và giáo sư chính thức của Học viện Giáo hoàng Thánh Thomas Aquinas, là giáo sư tại Trường Kinh doanh Busch tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ. Ông sống ở Hyattsville, MD cùng với vợ là Catherine, cũng là giáo sư tại Trường Busch và tám người con của họ. Cuốn sách nổi tiếng của ông về Tin Mừng Máccô là Hồi ký của Thánh Phêrô. Cuốn sách gần đây nhất của ông, Tiếng nói của Đức Maria trong Tin Mừng Gioan: Một bản dịch mới với lời bình luận, hiện đã được phát hành. Cuốn sách mới của ông, Hãy là những chủ ngân hàng tốt: Nền kinh tế thiêng liêng trong Tin mừng Matthêu, sẽ xuất bản tại Regnery Gateway trong vài tháng tới. Giáo sư Pakaluk được Đức Bênêđíctô XVI bổ nhiệm vào Học viện Giáo hoàng Thánh Thomas Aquinas.

Nguồn: https://www.thecatholicthing.org/2024/04/12/whats-right-about-infinite-dignity/?utm_source=The+Catholic+Thing+Daily&utm_campaign=64f8878d2a-EMAIL_CAMPAIGN_2018_12_07_01_02_COPY_01&utm_medium=email&utm_term=0_769a14e16a-64f8878d2a-244329806&mc_cid=64f8878d2a&mc_eid=c8438e69ca

Hoa trái Lời Chúa - Hành trình 52 tuần (Tuần thứ hai)

Tuần 2 Mùa Vọng Năm B - 11/12/2023 "Trời cao nghe chăng, trần gian khấn van mưa nguồn ơn cứu chuộc…” Lạy Chúa Giêsu, tuần đầu tiên của mùa vọng đã qua đi. Nếu trong tuần đầu tiên Lời Chúa nhắc nhở con phải luôn tỉnh thức để chuẩn bị cho ngày Chúa đến, thì trong tuần thứ hai lời này lời kêu gọi đã trở nên khẩn thiết rất nhiều, vì ngày Chúa đến đã gần kề. Đoạn TM của Thánh Mác-cô giúp con sống lại tâm tình của dân Chúa năm xưa: sự khát khao trông đợi Đấng Cứu thế ngự xuống để giải thoát muôn dân khỏi ách nô lệ, sự thôi thúc phải sám hối tội lỗi để xứng đáng đón nhận Đức Chúa giáng trần, sự quyết tâm hoán cải và tuyên xưng lòng tin vào Thiên Chúa như được thể hiện qua hành động đến chịu phép phép rửa với ông Gioan Tẩy Giả, người Tiền hô của Đức Giêsu, con Thiên Chúa. Con nhìn lại mình, một tín hữu đã chịu phép rửa từ lúc mới sinh ra, đã được đón nhận đức tin để biết Chúa Giêsu là Đấng Cứu thế mà Chúa Cha đã hứa, đã được Chúa tha thứ và giải thoát khỏi ách nô lệ của tội lỗi. Vậy mà con vẫn nhiều lúc sống như không có Chúa trong cuộc đời con, tâm hồn con vẫn đầy những con đường cong queo đầy gò đống và hố sâu gập ghềnh ngăn cản Chúa đến với con. Nghĩ lại, con thật ân hận và xấu hổ vì đã bao lần mạnh miệng hứa với Chúa rằng từ nay quyết chừa mọi tội lỗi, để rồi rất nhanh sau đó đã làm ngược với những điều mình đã hứa. Và hôm nay, lạy Chúa, lại một lần nữa con quyết tâm hoán cải để chuẩn bị tâm hồn đón Chúa. Xin Chúa ban cho con thêm lòng khao khát và sự quyết tâm để can đảm bạt mọi núi đồi của kiêu căng ích kỷ và lấp các hố sâu chia rẽ hận thù, để con đường tâm hồn của con trở nên quang đãng và ngay thẳng, để không còn điều gì ngăn cản Chúa đến trong đời con. Lạy Chúa Giêsu, lòng con khao khát Người. "Yêu thương, lòng con chờ mong, xin Chúa xuống…”

Hoa trái Lời Chúa - Hành trình 52 tuần từ CN 1 Mùa Vọng 2023 (Tuần thứ nhất)

Tuần 1 Mùa Vọng Năm B - 6/12/2023 Lạy Chúa, mùa Vọng một lần nữa lại đến trong không khí háo hức, hân hoan chờ đón ngày lễ kỷ niệm Chúa xuống thế làm người. Thêm một lần nữa trong đời, con được nhắc về ngày Chúa sẽ ngự đến trong đời con, để con được diện kiến Thánh nhan của Người. Đọc bài Tin mừng CN thứ nhất mùa vọng năm nay, con chợt nhận ra lý do vì sao Giáo hội bắt đầu một năm phụng vụ bằng Mùa Vọng. Đây là thời gian hằng năm Chúa kêu gọi con bắt đầu lại, nhắc nhở con rằng cuộc sống trên dương thế này là một cuộc chờ đợi trong tâm thế chuẩn bị sẵn sàng để đón nhận Chúa, như người đầy tớ trông chờ chủ của mình trở về. Trong thời gian ấy, những người đầy tớ trung tín sẽ luôn chăm chỉ và hết lòng thực hiện những lời dặn của chủ, trong khi những kẻ đầy tớ lười biếng tận dụng cơ hội này để vui chơi và làm mọi việc theo ý riêng của mình. Có thể họ không định phản bội chủ mà chỉ là biếng nhác và tự nhủ rằng vẫn còn thời gian trước khi chủ về để thực hiện những lời dặn của chủ. Thực không may cho những kẻ này nếu khi chủ về bắt gặp họ tình trạng nửa tỉnh nửa mê vì say rượu, áo quần xộc xệch, nhà cửa của chủ thì bề bộn những bát đĩa ly tách dơ bẩn vì chưa được rửa sau những cuộc truy hoan không dứt... Không một người chủ nào có thể hài lòng hay chấp nhận n hững tên đầy tớ lười biếng và vô dụng như thế. “Phải canh thức!” Chúa đã nói với con như thế qua bài tin mừng của Thánh Mác-cô. Con tạ ơn Chúa đã nhắc nhở con vì con thấy mình cũng đang trong tình trạng mê ngủ, bù đầu với những công việc hàng ngày sống theo bản năng mà quên đi những lời Chúa dạy, trong đó điều luật quan trọng nhất là luật yêu thương. Xin Chúa giúp con trong Mùa Vọng biết bỏ đi tính ích kỷ nhỏ nhen sự hờn oán trách móc và khắt khe đối với những người xung quanh, biết quảng đại dành thời gian để cầu nguyện với Chúa và dùng lời Chúa làm kim chỉ nam dẫn đường cho cuộc sống hàng ngày. “Lạy Thiên Chúa, xin phục hồi chúng con, xin toả ánh tôn nhan rạng ngời, để chúng con được ơn cứu độ”. Xin cho Mùa Vọng này đối với con là một cuộc hành trình trở về để đón nhận niềm vui có Chúa trong cuộc đời, mỗi ngày và mọi ngày trong cuộc đời con. Amen.

VÌ SAO ĐẠO CÔNG GIÁO LÀ ĐẠO THẬT?

Nguồn: Why Catholicism is the true religion

(Phương Anh dịch)

Gần đây tôi đã gặp một người đàn ông, khoảng sáu mươi lăm tuổi, và sau khi tôi kể cho ông nghe về công việc của mình, ông đã kể lại câu chuyện này: “Khi tôi còn học trung học ở một trường Công giáo, tôi đã từng hỏi một trong các sư huynh rằng, 'Làm sao chúng ta biết được rằng trong tất cả các tôn giáo trên thế giới thì chỉ có đạo Công giáo là đạo thật?” Câu hỏi này lâu nay đã làm tôi băn khoăn, và tôi nóng lòng muốn nghe câu trả lời của vị sư huynh.  Và câu trả lời tôi nhận được là, 'Chúng ta không thể biết.  Chúng ta chỉ có thể dựa vào niềm tin mà thôi.’ Câu trả lời của vị sư huynh khiến tôi hoàn toàn thất vọng.”

Sau khi chúng tôi chia tay, tôi tự hỏi mình sẽ tự trả lời câu hỏi đó như thế nào đây.  Tất nhiên, không có tiêu chuẩn hợp lý, khách quan nào để chúng ta có thể đánh giá các tôn giáo, hoặc nhiều tuyên bố khác vốn không thể kiểm chứng bằng thực nghiệm.  Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không thể đánh giá các tôn giáo hoặc xác định chân lý của chúng.  Điều chúng ta cần là một “nguyên tắc đầu tiên”, một nền tảng và xuất phát điểm đã được thống nhất, từ đó chúng ta có thể đánh giá chân lý của các tôn giáo.  Nguyên tắc này phải là nội tại đối với bản chất và mục đích của chính các tôn giáo.

Đối với nguyên tắc đầu tiên này, tôi đề xuất rằng chúng ta nên đánh giá các tôn giáo dựa trên mức độ chúng thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của con người.  Cách tiếp cận này không loại trừ Thiên Chúa, cũng như không hạ thấp tôn giáo thành một phương thức hoạt động tự lực, thuộc thế giới này.  Thay vào đó, nếu chúng ta có thể đồng ý về học thuyết Do Thái-Kitô giáo rằng tất cả con người được tạo ra theo hình ảnh của Thiên Chúa, thì, như Thánh Irenaeus đã nói, chúng ta có thể nói rằng “vinh quang của Thiên Chúa chính là khi con người được sống trọn vẹn” –  và hành động theo đúng mục đích của mình.

Trên nền tảng này – một nền tảng mà mọi người thuộc mọi tín ngưỡng đều có thể đồng ý – tôi tuyên bố rằng Công giáo là tôn giáo chân chính vì nó bảo vệ, nuôi dưỡng và phát triển con người một cách trọn vẹn nhất.  Chúng ta có thể chứng minh tuyên bố này bằng cách nhìn Công giáo theo ba khía cạnh chung cho tất cả các tôn giáo: bản chất của đạo ấy là gì, những giáo lý của đạo ấy ra sao, và đạo ấy hứa hẹn điều gì với chúng ta.

Trải nghiệm của chúng ta về Công giáo bắt đầu với bản chất con người.  Chúng ta biết rằng chúng ta đã được tạo ra tốt đẹp, bởi vì Thiên Chúa không có khả năng làm điều sai trái hoặc xấu xa.  Tuy nhiên, mỗi ngày chúng ta đều phải đối mặt và phạm phải vô số điều sai trái, nhắc cho chúng ta nhớ một cách đau đớn rằng chúng ta thiếu sót, hữu hạn và sa ngã không còn là con người mà Đức Chúa Trời đã định khi tạo ra chúng ta.  Dù cố gắng đến đâu, chúng ta cũng không thể tự mình khắc phục hoặc chuộc lỗi hoàn toàn cho những thất bại của mình;  và ngay cả khi chúng ta có thể tự mình tiến bộ một cách tốt đẹp, chúng ta vẫn gặp phải những tình huống đáng buồn khi những những người tốt lại gặp phải những điều tồi tệ.

Thay vì bỏ mặc chúng ta trong vòng quay của sự tầm thường và khốn khổ, Đức Chúa Trời đã can thiệp trực tiếp vào công việc của con người. Người dần lộ diện theo thời gian, cho đến khi, có lẽ đã chán ngấy với việc chúng ta không thể hiểu được những gì mà Người biểu lộ, Người đã sẵn sàng trực tiếp đến gặp chúng ta với tư cách một con người.  Việc nhập thể của Con Thiên Chúa có hai tác dụng chính đối với loài người: chuộc những tội lỗi mà chúng ta không đủ sức để chuộc cho chính mình, và nêu gương cho chúng ta về cách sống phù hợp với ân sủng của các bí tích để có thể tiếp tục cuộc sống trên trần gian.  Do đó, Công giáo là một tôn giáo của hy vọng: giữa sự nghèo khó của chúng ta, Chúa Kitô, vì yêu thương loài người, “đã trở nên nghèo khó vì anh em, để lấy cái nghèo khó của mình mà làm cho anh em trở nên giàu có.”  (2 Cô-rin-tô 8:9)

Vì ơn cứu chuộc của chúng ta vốn gắn liền với tấm gương mà Chúa Kitô đã đặt ra, nên các điều răn của Công giáo bắt nguồn trực tiếp từ chính bản chất của nó. Hoàn thiện Lề luật bằng cách bổ sung vào những điều cấm do Luật Cũ thiết lập, Chúa Kitô đã ban một điều răn: hãy yêu thương nhau như Người đã yêu thương chúng ta.  Do đó, tình yêu này không chỉ là tình cảm hay lời hứa mơ hồ về hòa bình: đó là sự hy sinh hoàn toàn bản thân vì lợi ích của người khác, và nó dường như trái ngược với bản chất sa ngã của chúng ta và cách thức của thế giới.  Nhưng chúng ta thường có thể tìm thấy (nơi những người sống trọn vẹn giới răn này) một niềm vui đích thực mà thế gian không thể cung cấp được.

Niềm vui này là lời hứa mà đạo Công giáo dành cho những ai đón nhận giáo lý và giới răn của mình.  Đó là niềm vui được kết hợp với Đức Chúa Trời, khác xa với tuyên bố buồn tẻ của những người theo chủ nghĩa thế tục rằng "hạnh phúc mà chúng ta cần chỉ có nghĩa là ít đau đớn hơn."  Nhưng nghịch lý thay, Công giáo cho rằng niềm vui đích thực chỉ đến với và qua đau đớn, khổ sở, bắt bớ và thậm chí bị từ chối.  Tất cả các tôn giáo đều quy định những cách đối phó với đau khổ;  chỉ có Công giáo hứa rằng đau khổ dẫn đến sự cứu chuộc.

Trong tất cả các tôn giáo, đạo Công giáo đã chạm đến phần sâu thẳm nhất của thân phận con người.  Học thuyết, luật lệ và những lời hứa của đạo Công giáo đáp ứng ngay tình trạng hiện tại của chúng ta, ngăn chúng ta làm trầm trọng thêm tình hình của mình, và đưa chúng ta đến với Chúa, mục đích cuối cùng của sự tồn tại của con người, không phải qua Con đường thênh thang – một con đường xa lạ với bản chất con người – mà ngang qua Núi Sọ.  Nơi thập giá, chúng ta tìm thấy sự cứu chuộc, và cùng với đó là sự thật về nhân tính của chúng ta.

Những kẻ gièm pha sẽ chỉ ra những tội lỗi của người Công giáo trong nhiều thế kỷ để làm bằng chứng ngược lại.  Nhưng sự lạm dụng không phủ nhận công dụng: công bằng mà nói, chúng ta phải đánh giá tất cả các tôn giáo dựa trên những tuyên bố cũng các như vị thánh [những tấm gương tiêu biếu] của chính tôn giáo ấy  chứ không phải là thông qua những người không sống đúng theo lý tưởng của mình.

Nhưng có lẽ nơi những người tội lỗi, chúng ta nhìn thấy sự thật tối hậu của Đạo Công giáo – tất nhiên, không phải ở những tội lỗi kinh hoàng, mà ở tiếng kêu tuyệt vọng từ nội tâm của họ.  Và để cứu A-đam, "Chúa Kitô, Ađam mới, trong khi mặc khải về Chúa Cha và tình yêu của Ngài, cũng giúp con người hiểu biết đầy đủ về chính mình và nhận ra ơn gọi vô cùng cao quý của mình." (Hiến chế Vui mừng và Hy vọng số 22)./-

DI SẢN TRÍ TUỆ CỦA ĐỨC GIÁO HOÀNG BENEDICTO XVI

Nguồn: https://www.spectator.co.uk/article/the-intellectual-legacy-of-pope-benedict-xvi

-------
DI SẢN TRÍ TUỆ CỦA ĐỨC GIÁO HOÀNG BENEDICTO XVI

Vì những lý do khá phức tạp để giải thích, trong thời gian hoàn thành bằng tiến sĩ tại Đại học Đức ở Rome vào những năm 1990, tôi thường dùng bữa sáng với người mà lúc ấy còn là Hồng y Ratzinger vào mỗi sáng thứ Năm trong suốt gần ba năm. Những cuộc gặp gỡ ấy ban đầu thường khá khó khăn bởi vì, mặc dù Đức Hồng y luôn lịch sự, nhưng ngài không hề có thói quen nói chuyện vãn và khá vô vọng trong việc bắt chuyện bình thường. Hồng y Ratzinger là một người rất nhút nhát và không dễ dàng giao tiếp.

Do đó, trong những bữa sáng như vậy, tôi sẽ lôi kéo ngài nói về thần học - và lúc ấy ngài bỗng sống động hẳn lên.  Tôi đang viết một luận án về nhà thần học vĩ đại người Đức là Karl Rahner, cũng là một nội dung mà Hồng y Ratzinger đã từng giảng dạy, và vì vậy thật dễ dàng lôi để lôi kéo ngài vào cuộc trò chuyện thần học về các chủ đề của Rahner. Hồng y Ratzinger, trên hết, là một nhà trí thức.  Về bản chất, ngài là một học giả - nhưng còn hơn cả một học giả.  Theo tôi, ngài là một trong những nhà tư tưởng vĩ đại cuối cùng của thế kỷ 20.

Hồng y Ratzinger thuộc về giai đoạn nở rộ của thần học Công giáo vào giữa thế kỷ 20 - khi Giáo hội may mắn có được một nhóm các nhà thần học và triết gia lỗi lạc, những người đã dẫn dắt và hướng dẫn Giáo hội vượt qua sự thay đổi xã hội sâu sắc đã quét qua châu Âu sau cuộc đại chiến thế giới lần thứ hai và là những người đã giúp định hình Giáo hội hiện đại sau Công đồng Vatican II.  Với những tên tuổi như Maritain, Gilson, Lonergan, Rahner, von Balthasar, Congar, De Lubac,  Hồng y Ratzinger đều có biết và đã từng làm việc với họ.

Và cũng giống như nhiều người trong số họ, Hồng y Ratzinger là một người đa tài.  Ngài có kiến ​​thức bách khoa toàn thư về văn hóa thế giới, về văn học, kinh thánh và nghệ thuật. Ngài chơi được tất cả các bản sonata dành cho piano của Mozart, trong đó có nhiều bản ngài đã thuộc lòng.

Mãi về sau, khi làm việc trong Bộ Giáo lý Đức tin, tôi đã dạy một khóa học tại Đại học Gregorian ở Rome, dựa trên tác phẩm nổi tiếng của Ngài dưới tên gọi Giới thiệu về Kitô giáo mà bất kỳ ai đã đọc nó đều biết, chỉ là một bản giới thiệu nhẹ nhàng về Kitô giáo. Tôi đã chọn tác phẩm này bởi vì tôi đã được thuyết phục, và vẫn thấy như vậy, rằng trong tác phẩm đầu tay này của ngài, người ta có thể nhìn thấy dấu hiệu của sự xuất sắc thực sự. Có rất ít các nhà tư tưởng ở bất kỳ thời đại nào thực sự có điều gì đó mới mẻ để nói - và Hồng y Ratzinger chính là một trong số ít những nhà tư tưởng thực sự đó.

Thật không may (xét theo một cách nào đó) sự phát triển về trí tuệ của Ratzinger đã bị cắt ngắn khi Giáo hoàng Paul VI bổ nhiệm ngài làm Tổng Giám mục Munich vào năm 1977. Hồng y Ratzinger không bao giờ muốn trở thành giám mục và ngài không bao giờ tìm kiếm sự thăng tiến trong giáo hội.  Vì tính nhút nhát của mình, ngài không bao giờ thích khía cạnh xã hội của việc trở thành một giám mục và thời gian trôi qua, ngài nhận thấy những tai tiếng xung quanh đã làm cho mình thật đau đớn.

Nhưng Ratzinger là một người của Giáo hội, và ngài đã làm những gì được yêu cầu - vì vậy, ba năm sau, khi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đề nghị ngài trở thành Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, ngài đã đồng ý ngay lập tức.  Trong vai trò này, nhiệm vụ của Hồng y Ratzinger là xây dựng đức tin Công giáo và làm rõ ranh giới của tư tưởng Công giáo và ngài đã làm điều này với sự rõ ràng và sáng suốt vô song.  Đôi khi, nhiệm vụ của ngài là nói những điều không được nhiều người ưa chuộng và điều đó gây khó chịu cho những người theo chủ nghĩa tư tưởng đang thịnh hành vào thời ấy.  Nhưng đó là công việc của ngài và ngài đã làm điều đó với sự ân cần và nhân hậu nhất có thể có trong vai trò đó.

Thật không may, trong những năm qua, nhiều nhà bình luận, những người không thể tham gia vào cuộc tranh luận hoặc đối thoại thực sự về những vấn đề như vậy, chỉ đơn giản là dùng đến lời nói xúc phạm, và do đó, bức tranh biếm họa đã xuất hiện trên các phương tiện truyền thông về 'Hồng y Panzer [Panzer trong tiếng Đức có nghĩa là "áo giáp"], người cai trị Giáo hội' bằng nắm đấm sắt trong chiếc găng tay nhung.  Đối với chúng tôi, những người biết ngài, bức tranh biếm họa này hoàn toàn trái ngược với thực tế đến mức nó đã và đang trở thành nên lố bịch. Hồng y Ratzinger, giống như nhiều trí thức chân chính, rất tự tin vào ý kiến ​​của mình và luôn tò mò muốn hiểu ý kiến ​​của người khác. Ngài luôn cởi mở để thảo luận và không bao giờ từ chối cơ hội tranh luận.  Trong tất cả những gì tôi biết về ngài và trong tất cả những năm làm việc với ngài, tôi chưa một lần thấy ngài trở nên bối rối hoặc hung hăng.  Ngài không bao giờ lên mặt ta đây trong cuộc thảo luận, và ý tưởng về việc Ratzinger cao giọng với người khác quả là vô lý đối với những ai biết ngài.

Tôi chưa bao giờ gặp một ai thực sự biết Hồng y Ratzinger mà lại không yêu mến ngài.  Tôi đã học tiếng Đức tại Munich vào những năm 1980 và khá ngạc nhiên trước tình cảm mà những người dân của thành phố rất thế tục đó dành cho ngài.  Tại Đại học Đức ở Rome vào những năm 1990, tôi đã bị choáng ngợp bởi việc có hàng trăm khách hành người hương Đức đến vào thứ Năm hàng tuần để được cử hành thánh lễ với ngài lúc 7 giờ sáng. Khi tôi đến Bộ Giáo lý Đức tin vào những năm 2000, tôi thấy ngài được mọi người đối xử một cách gần như tôn kính; cả giáo triều kính trọng ngài vì tính chính trực, trung thực và thông minh của ngài.

Ngài là một người có đức tin sâu sắc.  Các tác phẩm tâm linh của ngài (bao gồm Tìm kiếm nước trời, Giáo điều và giảng thuyết, Tìm kiếm khuôn mặt của Chúa, và Người phục vụ niềm vui của bạn) rất đẹp bởi vì chúng xuất phát từ kinh nghiệm của ngài về tình yêu của Chúa và sự hiểu biết sâu sắc của ngài về thánh thư.

Nhưng trên hết di sản của Hồng y Ratzinger  là về trí tuệ - ngài là một nhà thần học có ảnh hưởng tại Công đồng Vatican II;  ngài ham gia vào cuộc tranh luận về niềm tin và lý trí, ủng hộ giá trị của đức tin trong thời đại mà chủ nghĩa tương đối đã bám rễ vào cuộc sống; và ngài đã cố gắng tập trung lại vào việc chú giải kinh thánh Công giáo thông qua một lăng kính mới (xem bộ sách Chúa Jesus người Nazareth gồm ba tập của ngài).  Cuối cùng, thông qua tất cả các công trình thần học của mình, ngài đã tìm cách cho thấy Chúa Giêsu Kitô là trung tâm của mọi sự và đưa ra phương hướng cũng như một chân trời rộng lớn hơn cho con người trong một thời đại bị bao vây bởi sự tầm thường hóa cuộc sống và việc liên tục hạ thấp con người thành một thứ gì đó thấp kém hơn những gì Đức Kitô đã mặc khải rằng chúng ta có thể trở thành.

Sự đóng góp của Hồng y Ratzinger cho đời sống của Giáo hội là rất lớn.  Ngài không phải là một nhà quản trị giỏi và giống như tất cả chúng ta, ngài đã phạm sai lầm.  Nhưng ngài là một người thực sự vĩ đại, và sự ra đi của ngài thực sự là một mất mát cho thế giới và cho Giáo hội.
------

Cha Patrick Burke là linh mục quản xứ tại Tổng giáo phận St Andrews và Edinburgh.

(PA dịch)

GIÁO HỘI VÀ ÁN TỬ HÌNH (bài viết năm 1994 của Lm Phan Tấn Thành)

Nhân vụ án Hồ Duy Hải, việc nên hay không nên áp dụng án tử hình lại trở thành một vấn đề thời sự. Xin gửi đến các bạn bài viết của Lm Phan Tấn Thành  từ năm 1994 để hiểu thêm về vấn đề này, và xem xét những tthay đổi theo hướng tiến bộ tính từ năm 1994 đến nay.

---------------

GIÁO HỘI VÀ ÁN TỬ HÌNH

(9-10-1994)

 Lm Phan Tấn Thành

Hôm thứ ba vừa rồi (4/10/94), Hội đồng đại biểu các quốc hội Âu châu đã khuyến cáo các quốc gia thành viên hãy loại bỏ án tử hình khỏi bộ hình luật, vì nó không hợp với xã hội văn minh tiến bộ. Xem ra lời khuyến cáo ấy có tính cách nhân đạo hơn là lập trường của Giáo hội công giáo, bởi vì Sách Giáo Lý phát hành cách đây hai năm còn cho phép áp dụng án tử hình. Có đúng như vậy không?

Khi quyển sách Giáo Lý Hội thánh Công giáo mới in chưa khô mực, thì một vài ký giả đã góp nhặt và tung ra những chủ trương mà họ cho là lỗi thời, trong đó có vấn đề biện minh cho án tử hình. Vì thế, trong buổi giới thiệu quyển sách này với giới báo chí, đức Hồng y Ratzinger đã bị chất vấn về chuyện đó. Nhưng dư luận vẫn chưa thỏa mãn, và cuộc tranh luận vẫn tiếp tục. Có điều là từ đó đến nay, người ta đã có thể đọc chính bản văn trong văn mạch của nó chứ không phải chỉ qua vài đoạn mà các ký giả đã lấy ra. Nhờ vậy người ta nhận thấy lập trường của Giáo hội đối với án tử hình không tóm lại cộc lốc trong một tiếng “được” hay “không được”, nhưng đã được rào trước đón sau rất là kỹ lưỡng.

Tại sao Giáo hội lại có thái độ dè dặt như vậy?

Tại vì trong thời gian gần đây, vấn đề duy trì hay bãi bỏ án tử hình đã trở thành sôi nổi trong dư luận tại Âu Mỹ. Những người đòi bãi bỏ nó đã viện dẫn nhiều lý do triết lý cũng như thần học; hay nói khác đi, những lý do xét theo lý luận tự nhiên và những lý do của Phúc âm.

Xét theo lý luận tự nhiên, thì có những lý do chống lại án tử hình?

Chúng ta có thể nói được rằng những lý do này thường được viện dẫn trong giới luật gia cũng như trong các phong trào nhân đạo. Những lý do mà họ đưa ra thường là bẻ lại những luận cứ mà trước đây người ta đã dùng để biện minh cho án tử hình.

Lý do thứ nhất. Để biện minh cho án tử hình, người ta thường nại tới quyền tự vệ của xã hội: xã hội phải phòng ngừa các quân ác ôn khỏi gây rối an ninh. Trả lời: đồng ý, xã hội cần phải sử dụng biện pháp phòng ngừa những kẻ phá rối trị an; nhưng nói thế không có nghĩa là có thể nhắm mắt xài bất cứ biện pháp nào! Cần phải cân nhắc xem chúng có hữu hiệu hay không, và nhất là phải xét xem chúng có hợp với nhân đạo hay không.

Lý do thứ hai, xét về mục tiêu và ích lợi của án tử hình, người ta thấy rằng án tử hình không có công dụng gì hết. Có người cho rằng án tử hình nhằm ngăm đe những người khác: họ sẽ tránh phạm tội vì sợ mất mạng; tuy nhiên, các số thống kê cho thấy các số tội phạm không có giảm tại các nơi duy trì án tử hình, thí dụ như ngay chính tại Hoa kỳ. Một mục tiêu khác của hình phạt là cải hóa sửa trị; nhưng án tử hình không giáo hoá sửa trị người lầm lỗi, vì đương sự đã toi mạng rồi còn mong chi có cơ hội sửa mình.

Lý do thứ ba chống lại án tử hình là vì nó bất công. Thực vậy, tuy rằng thoạt tiên nguyên tắc “mắt đền mắt, mạng đến mạng” xem ra hợp với lẽ công bằng; nhưng nếu phân tích ra, chúng ta thấy rằng nó không lặp lại sự công bằng được. Thí dụ như nếu tôi giết ông Xoài một người vô tội, thì việc xã hội giết lại tôi không trả lại công bằng cho xã hội tí nào, xét vì nó không làm cho ông Xoài sống lại mà lại giết thêm một mạng người. Đó là chưa kể trường hợp có người bị xử oan, vì bị vu cáo tư thù, và chắc chắn xã hội không có cách nào có thể trả lại sự sống cho người bị xử oan.

Sau cùng lý do căn bản nhất chống lại án tử hình là phẩm giá của con người: quyền sống của họ là cái gì thánh thiêng không ai có quyền đụng tới.

Chúng ta còn đang ở trong lãnh vực lý luận tự nhiên hay đã sang lãnh vực tôn giáo rồi?

Chúng ta đang nói trong lãnh vực tự nhiên, về quyền sống của con người. Dĩ nhiên tôn giáo, đặc biệt là Kitô giáo, sẽ còn nhấn mạnh đến quyền ấy hơn nữa, khi nói rằng chỉ có Thiên Chúa mới là chủ tể của sự sống; còn chính chúng ta cũng không phải là chủ của mạng sống mình mà chỉ là người quản lý. Vì thế chúng ta lại càng không có quyền định đoạt cất mạng sống của người khác.

Bên cạnh những lý do thuộc lãnh vực tự nhiên, còn có thêm những lý do gì của Phúc âm hay không?

Như đã nói trên đây, những lý do thuộc lãnh vực tự nhiên được các giới luật học và các tổ chức nhân quyền nại ra để đòi bãi bỏ án tử hình. Riêng các người Kitô hữu thì họ còn nại ra một số lý do khác nữa để yêu cầu Giáo hội lên tiếng chống lại án tử hình. Lý do ấy dựa trên tinh thần Phúc âm mà Chúa Giêsu đã mang lại cho nhân loại và đã được các Kitô hữu đầu tiên thực hành. Thực vậy, ngoài việc đề cao phẩm giá và kêu gọi tôn trọng mạng sống con người, Chúa Giêsu còn tiêm nhiễm vào xã hội loài người một tinh thần mới, tức là tình yêu tha thứ. Ngài đã thay thế nguyên tắc “mắt đền mắt, răng đền răng” bằng yêu sách tha thứ, thương yêu kẻ thù theo gương Cha trên trời. Chúa Giêsu muốn cho chúng ta loại khỏi con tim tất cả những tâm tình nóng nảy, giận ghét, căm hờn. Các Kitô hữu tiên khởi không thiếu lần đã mang ra áp dụng lời Chúa một cách triệt để, khi không dùng khí giới để tự vệ trước kẻ tấn công mình, khi từ chối gia nhập quân đội vì sợ phải giết người ở chiến trường, khi tuyệt thông những đao thủ đã thi hành bản án tử hình.

Thế còn sách Giáo Lý nói gì về án tử hình?

Vấn đề án tử hình được đề cập tới khi giải thích về giới răn thứ năm: “Chớ giết người”, từ số 2258 trở đi. Sau khi đã giải thích về tính cách thánh thiêng của mạng sống con người, sách Giáo Lý khẳng định rằng: không ai được quyền hủy hoại trực tiếp sự sống của một người khác; việc tự ý giết một người vô tội là điều đi ngược lại phẩm giá con người, ngược lại luật vàng (hãy làm cho người khác điều mình muốn người khác làm cho mình) và ngược lại sự thánh thiện của Đấng Tạo Hóa. Tuy nhiên, từ số 2263, sách Giáo lý xét tới trường hợp tự vệ chính đáng. Đây không phải là một khoản trừ cho luật cấm giết người, mà chỉ là trường hợp của một hành vi với hai công hiệu: một bên là bảo vệ mạng sống của mình; bên kia là cái chết của người tấn công; chúng ta chỉ muốn công hiệu thứ nhất chứ không có chủ tâm muốn công hiệu thứ hai. Từ đó, ở số 2263, sách Giáo lý nói rằng người bảo vệ mạng sống của mình không phạm tội giết người khi mình bó buộc phải gây ra cái chết cho người tấn công mình.

Nhưng mà điều này có liên can gì đến án tử hình đâu?

Chính trong chiều hướng tự vệ mà sách Giáo Lý bàn tới án tử hình ở số 2265. Sự tự vệ có thể quan niệm như là một quyền lợi và một nghĩa vụ. Sự tự vệ được coi như một quyền lợi vì là quyền bảo vệ mạng sống của mình; xét vì là một quyền lợi, thì đương sự vì lý do vị tha hay tôn giáo có thể khước từ: thà chấp nhận cái chết còn hơn gây cái chết cho người khác. Nhưng có trường hợp mà sự tự vệ trở thành một nghĩa vụ, đối với người mang trách nhiệm đối với mạng sống của đời sống của tha nhân, với ích chung của gia đình hay xã hội. Từ đó, ở số 2266, sách Giáo lý đề cập đến án tử hình như sau: “Việc duy trì công ích của xã hội đòi hỏi phải đặt người tấn công vào thế không thể phá hoại được. Với danh nghĩa ấy, giáo huấn cổ truyền của Hội thánh đã nhìn nhận nền tảng của nghĩa vụ và quyền lợi của công quyền hợp pháp được tuyên những hình phạt tương xứng với sự trầm trọng của tội phạm, kể cả tử hình trong những trường hợp cực kỳ nghiêm trọng. Cũng vì những lý do tương tự, nhà cầm quyền có quyền đẩy lui bằng vũ lực những người tấn công cộng đồng mà họ lãnh trách nhiệm”.

Nói thế thì rõ là Giáo hội cho phép áp dụng án tử hình, chứ đâu có rào trước đón sau gì đâu?

Rào đón nhiều lắm chứ. Thứ nhất, nên nhớ là án tử hình được đặt trong viễn tượng của sự tự vệ, nghĩa là của hành vi với hai công hiệu: công hiệu chính là bảo vệ mạng sống, và công hiệu tùy là gây ra cái chết cho đối thủ. Tuy nhiên để áp dụng nguyên tắc này, thì điều 2264 đã nhắc nhở rằng cần phải giữ sự cân xứng trong khi tự vệ. Luân lý không cho phép bảo vệ mạng sống mình bằng phương tiện tàn bạo quá mức cần thiết. Từ nguyên tắc chung ấy, điều 2267 khẳng định như sau: nếu những phương tiện không đổ máu đã đủ để bảo vệ sinh mạng, trật tự công cộng và sự an toàn của nhân dân chống lại những người tấn công, thì nhà cầm quyền hãy tự hạn chế vào những phương thế ấy, bởi vì chúng thích hợp với những điều kiện cụ thể của công ích, và tương ứng với phẩm giá con người hơn. Nói cách khác, án tử hình chỉ nên sử dụng như là khi lâm vào ngõ bí không có lối thoát khác nữa. Thực vậy, trước đó, sách Giáo lý đã nhắc lại ba mục tiêu chính của hình phạt: thứ nhất, sửa chữa lại trật tự đã bị rối loạn do tội phạm; thứ hai bảo vệ trật tự công cộng và an ninh nhân sự; thứ ba, là vai trò sửa trị, giúp cho phạm nhân sửa mình.

Nhưng mà cả ba mục tiêu ấy đâu có đạt được với án tử hình, như các phong trào nhân quyền đã cho thấy?

Đúng vậy; vì vậy mà theo tôi nghĩ, tuy rằng Giáo hội dựa theo truyền thống, chấp nhận rằng chính quyền có quyền lên án tử hình; nhưng trên thực tế thì ra như can ngăn đừng xài tới nó, xét vì nó không đạt tới những mục tiêu mà hình phạt nhắm tới. Dĩ nhiên, một trách nhiệm rất lớn được đặt cho các nhà cầm quyền (tiên vàn cơ quan lập pháp), phải cân nhắc xem có những phương tiện nào khác để bảo vệ xã hội và cải hóa phạm nhân hay không. Dĩ nhiên sự trả lời tùy thuộc vào điều kiện văn hóa xã hội của mỗi quốc gia. Lịch sử cho thấy rằng công luận đã tiến triển rất nhiều trải qua dòng thời gian. Thí dụ như tại Âu châu, trước đây người ta chấp nhận kêu án tử hình vì tội truyền bá tư tưởng nguy hiểm (chứ chưa giết hại gì ai), nhưng ngày nay người ta đòi hỏi loại bỏ án tử hình khỏi các bộ hình luật: sự tiến triển ấy giả thiết cả một việc thay đổi não trạng, giáo dục, cũng như những chế độ lao tù. Chúng ta cũng có quyền hy vọng rằng, với thời gian, khi ý thức về nhân phẩm càng ngày càng chín mùi hơn, tất cả các nền pháp chế trên thế giới sẽ loại trừ án tử hình khỏi bộ hình luật. Trong vấn đề này, chắc rằng giáo huấn của Sách Giáo Lý không phải là không thể cải tiến. Ta có thể thấy một thí dụ của sự tiến triển của giáo huấn của Hội thánh quanh vấn đề tra tấn nói ở số 2298, nơi mà soạn giả nhìn nhận sự thiếu sót của Giáo hội trong quá khứ.

[Lưu ý: trong ấn bản mới, năm 1997, dựa theo thông điệp Evangelium vitae số 56, sách Giáo lý cho biết ngày nay án tử hình đã lỗi thời, bởi vì xã hội có những phương tiện khác để tự vệ và giúp cho tội nhân cải thiện]

Người tín hữu Công giáo có được tham gia vào chính trị? Bài viết cho 3 phút Docat (7/3/2020)

Người tín hữu Công giáo có được tham gia vào chính trị?  Đây làm một câu hỏi của nhiều người trẻ khi vừa bước vào đời. Giáo huấn của Hội thánh có hướng dẫn gì cho chúng ta về điều này?

Từ “chính trị” được hiểu theo hai cách khác nhau. Theo nghĩa hẹp, chính trị bao gồm những hoạt động nhằm thi hành quyền bính trong cộng đồng dân sự. Làm chính trị là tìm cách nắm giữ quyền hành để giải quyết những vấn đề kinh tế, chính trị và xã hội của một quốc gia. Các nhà chính trị hoạt động trong một tổ chức chính trị (gọi là đảng phái) có cương lĩnh và luật lệ riêng. Khi đã nắm quyền bính trong tay, họ tạo ra bộ máy chính quyền để tổ chức quản lý xã hội theo quan điểm của mình. Như vậy, chính trị theo nghĩa hẹp là một lĩnh vực mà không phải ai cũng có khả năng và điều kiện để tham gia.

Theo nghĩa rộng hơn, chính trị bao gồm mọi hoạt động nhằm đạt tới lợi ích chung, nhằm bảo đảm cho những mối tương quan xã hội được tiến hành trong sự tôn trọng quyền tự do và bình đẳng của tất cả mọi người trong cộng đồng dân sự. Với cách hiểu này, trong cương vị của mình mỗi cá nhân một cộng đồng dân sự đều “làm chính trị”, cho dù có ý thức về điều ấy hay không

Hướng dẫn của Giáo hội cho chúng ta rất rõ ràng. Tín hữu Công giáo không chỉ được quyền, mà còn có trách nhiệm tham gia vào đời sống chính trị “miễn là phù hợp với những đòi hỏi của đạo lý và đời sống Ki-tô giáo”. Điều này bao gồm cả nghĩa hẹp của từ “chính trị”, tức là tham gia vào chính quyền, với điều kiện chính quyền ấy phải hoạt động dựa trên nền tảng “công ích” - được định nghĩa theo Công đồng Vatican II với 3 yếu tố: tôn trọng nhân vị đúng nghĩa; đòi hỏi sự thịnh vượng xã hội và phát triển; và mang lại hòa bình, theo nghĩa “sự vững chắc và an toàn của một trật tự chính đáng”.

------------

Tham khảo

1.   http://conggiao.info/hoc-thuyet-xa-hoi-cua-giao-hoi-trong-lanh-vuc-chinh-tri-d-36695

2.   https://www.hdgmvietnam.com/chi-tiet/tim-hieu-sach-giao-ly-hoi-thanh-cong-giao-%E2%80%93-phan-iii-doi-song-moi-trong-duc-kito-bai-22-cong-ich-18644

3.   Giáo huấn của Hội thánh về chính trị - Thời sự Thần học số 87, tr. 160 đến 184

Vì sao Giáo hội Công giáo quan tâm quá nhiều đến chính trị? Bài viết cho 3 phút Docat (8/3/2020)

Vì sao Giáo hội Công giáo quan tâm quá nhiều đến chính trị? Đó là câu hỏi thường được đặt ra cho những người không chia sẻ đức tin Công giáo. Vậy quan điểm chính thức của Giáo hội về việc này là thế nào?

Cần khẳng định rằng Giáo hội không nhắm đến quyền bính chính trị. Sứ mạng của Giáo hội trên trần thế là loan báo Tin Mừng của Chúa Giê Su cho toàn thể nhân loại. Giáo hội nhắm đến việc xây dựng một xã hội nơi phẩm giá của mỗi người được tôn trọng, nơi mối quan hệ giữa các cá nhân được xây dựng trên nền tảng của tình huynh đệ, của bình đẳng, sự thật và tự do.

Với sứ mạng trên, Giáo hội quan tâm đến mọi khía cạnh của đời sống con người, kể cả chính trị. Giáo hội nhìn nhận sự cần thiết của quyền bính chính trị để đảm bảo cuộc sống trật tự yên ổn của cộng đồng trong việc kiếm tìm công ích. Giáo hội nhắc nhở các tín hữu về nghĩa vụ yêu mến tổ quốc, phục tùng chính quyền, và thực thi đầy đủ quyền bầu cử và nộp thuế.

Bên cạnh đó, GH cũng đòi hỏi ở nhà cầm quyền trách nhiệm mưu cầu công ích cho mọi người. Giáo hội không chấp nhận việc sử dụng các các phương tiện trái ngược với luân lý, những thủ đoạn gian dối trong thực thi quyền lực để quản lý xã hội. Người tín hữu Công giáo được kêu gọi tham gia vào đời sống chính trị như một phương cách để để thực hành niềm tin Kitô giáo của mình trong thực tại trần thế.

Sự quan tâm của Giáo hội Công giáo đến chính trị không phải là để thay thế hay dẫm chân lên những hoạt động của chính quyền, mà nhằm cung cấp nền tảng luân lý cho mọi hoạt động trong xã hội, trong đó có chính trị. Như Đức Bênêđictô XVI đã nhấn mạnh, "Giáo hội không thể cũng như không nên nhúng tay vào bộ máy chính trị để thực hiện một xã hội công bình hơn. Nhưng Giáo hội cũng không thể để đứng bên lề cuộc đấu tranh cho công bình xã hội."

(387 từ)

----------------

Tham khảo: Thời sự Thần học số 87, chuyên đề về Thần học chính trị.

Tự do cá nhân và công ích - Bài viết cho 3 phút Docat (25/3/2020)

Tôn trọng quyền tự do của người dân được cho là một trong những nguyên nhân khiến chính phủ nhiều nước phương Tây chậm trễ trong việc ngăn chặn bùng phát của COVID-19. Giờ đây trước các diễn biến khó lường của cơn đại dịch, nhiều người đang tự hỏi đâu là giới hạn của quyền tự do cá nhân, xét trong mối quan hệ với công ích?

Cần khẳng định giáo lý của đạo Công giáo thừa nhận tự do như là một giá trị căn bản của mỗi cá nhân với tư cách là một nhân vị. Tự do là điều đặt con người lên trên hết các loài và làm cho họ giống với hình ảnh Thượng đế hơn. Đó là một quyền cơ bản của mỗi người mà không ai có quyền ngăn cản hoặc hạn chế. Tước bỏ quyền tự do cá nhân sẽ làm cho mỗi người mất đi tính độc đáo, khiến họ không còn khả năng đưa ra những lựa chọn riêng và chịu trách nhiệm về những hành động của chính mình. Điều này giải thích vì sao chính phủ các nước khá cân nhắc khi đưa ra những quyết định hạn chế quyền tự do đi lại của người dân, phần nào dẫn đến phản ứng chậm trễ như đã thấy.

Nhưng quyền tự do cá nhân không có nghĩa là ai muốn làm gì thì làm. Là những thành viên của một cộng đồng, từng hành động của mỗi chúng ta đều có tác động đến mọi người khác - tích cực hoặc tiêu cực. Thói quen ăn thịt động vật hoang dã và thiếu ý thức vệ sinh công cộng của người Trung Quốc được cho là đã biến Vũ Hán thành tâm chấn đầu tiên của cơn đại dịch toàn cầu. Ở Hàn quốc, do không ý thức được khả năng lây lan của Coronavirus, việc tự do đi lại và hành đạo của các thành viên giáo phái Tân Thiên Địa làm cho dịch bùng phát trên cả nước. Trong những trường hợp này, chính phủ các nước có quyền và cần phải đưa ra những biện pháp hạn chế quyền tự do cá nhân để bảo đảm lợi ích chung của toàn xã hội.

Tìm được sự cân bằng giữa tự do cá nhân và công ích, đặt công ích làm nguyên tắc nền tảng hướng dẫn mọi hành động trong đời sống là đòi hỏi của giáo hội đối với mỗi tín hữu, và là cách thức mà mỗi người chúng ta có thể sống Tin Mừng trong thực tại trần thế./.

(437 từ)

Marx and Lenin in Russia, 1917-1925

Nhân kỷ niệm 100 năm CMT10 Nga, xin mời các bạn đọc lại bài này để hiểu thêm một chút về những tư tưởng dẫn đến cuộc CM này.

Nguồn: https://makinghistoryatnorthumbria.wordpress.com/2014/01/28/the-earky-russian-regime-and-lenin-1917-1925/
---------

Marx and Lenin in Russia, 1917-1925

Arguably the biggest impact on the 20th century came from one man, Karl Marx. The ideas laid out in his work (Das Kapital, Communist Manifesto) has shaped regimes that have dominated much of the world’s population; regimes in huge countries like China and Russia have fallen to revolutionaries heralding the Marxist teachings as a kind of ideological banner. The Russian revolution in particular, being the first and most influential Communist revolution, demands attention. Lenin’s spin on Marxism is the key adaptation and most other communist leaders have followed in the footsteps of him. We will look at the way Marxism and Leninism differ through examining Soviet Russia. We will explore the way the Bolsheviks seized power and the policies of the regime once it gained power. Furthermore, we will consider in-depth consider the keynote policies of the era; War Communism and the New Economic Policy.

Marxism is can be summed up in three words; revolution, progress and class. Marx’s main idea is that economics drives class conflict, which in term determines history. Lenin differs from Marx in a few key areas; Marx wanted an intermittent “dictatorship of the proletariat” [1] to shepherd the people toward a stateless society, Lenin however decided the dictatorship of the proletariat would be perpetual. Similarly disregarding Marx strict instructions, Lenin discards the bourgeois revolution and instead provokes an uprising of the peasants when Marx believed in five stages of revolution in order to bring about his communist utopia.

The theory of Marxism states that Capitalism creates an inherently corrupt class system that thrives off the exploitation of the working class by the upper and middles classes. As Capitalism is both an economic and political system, this exploitation inevitably creates economic and political conflict and thusly Marx states that the natural evolution of human kind would then be to have a bourgeoisie revolution first, then to have a working class revolution to over throw their oppressors. Marx believed that the ultimate stage of this evolution was for humanity to reach a point over centuries of change to a society where there is no government, no sense of nation or class; Marx believed, in his society, we would all be simply, human.

The Bourgeoisie revolution is key in the implementation of Marxist theory; the exploitation by the “most revolutionary [class]”[2] would consequently create a “revolutionary consciousness”[3] among the proletariat. Revolution is an important part of Marxism; it can however come through both violent and democratic means. The inevitability of revolution is a crucial part of Marx’s theory; he puts the blame on capitalism. Although revolution is inevitable, Marx does argue it could be a long way off. The bourgeois dominance over the working classes is common place in modern society where the employers have all control and wealth; the bourgeois control of the state (as can be seen by the number of Etonians in David Cameron’s “inner circle”[4]); and nationalism is encouraged to prevent workers uniting by pitting on nation of workers against another.

One of the key differences between the two theories is that Marx stated that we would eventually reach a system where there was no need for government and everybody was equal in terms of wealth and class status. He believed society would evolve to a point where everyone would be educated to do the best for society; where there was no such thing as worker as everyone would do all jobs. Lenin disagrees, the need for a strong government is essential to maintaining order and protection[5].

Another key distinction between Marxism and Leninism is that Marxist theory tells us that the natural evolution of man would mean that the bourgeoisie would rise up to overthrow the upper classes. Lenin contradicted this theory by ”skipping a few steps” and encouraging the peasants to revolt in 1917. Nowhere in Marx’s communist manifesto does it state that the peasants should or will have anything to do with the creation of a socialist society, but Lenin disregarded this in order to speed up his rise to power. Peasants were notoriously conservative in Russia; since peasants were a product of the feudal age they were only concerned with land rather than ownership of factories or the “means of production”. Peasants made up the majority of the population in Russia meaning Lenin needed their backing. It was Russian tradition of communal farming and land distribution according to family size in farming communities that made it appealing to communist revolutionaries. When Lenin gave speeches about the bourgeoisie and the factories they didn’t find it to desirable but in the end he won them over with his promise of “Peace, Land and Bread”[6].

Through the policies of War Communism and the New Economic Policy clear distinctions between Marxism and Leninism become apparent. The main difference is the strict control Lenin imposed over the workers. Where in Marxism the belief is in an egalitarian society; in Russia, Lenin introduced first a vanguard party[7] which would represent the interests of the people through a dictatorship of the proletariat where professional revolutionaries would always have the best interests of the people at heart. Lenin introduced War communism following the outbreak of the Russian Civil War to ensure the supply of the weapons, ammunitions and food stuffs to the troops. This was enforced through strict disciple for all workers and military style control over the railways.[8] Lenin formed a totalitarian state to defend the revolution around a policy that was strictly anti-imperialism; democratic centralism and party building principles which were expansions from Marxism.[9]

Lenin’s serious deviation from Marxist ideas means that Russia cannot be seen as a serious application of Marxist ideas; indeed, it seemed the revolution happened too soon. The decision to bypass the bourgeois revolution (which meant there was a lack of a revolutionary consciousness among the proletariats) and the role of an absolutist state are major differences between two different ideologies.

[1]Letter from Marx to Joseph Weydemeyer dated March 5, 1852 in Karl Marx & Frederick Engels, Collected Works Vol. 39 (International Publishers: New York, 1983) pp. 62–65.

[2] Marx. K & Engels, F. Manifesto of the Communist Party, 1848

[3] Georg Lukacs. History and Class Counsciousness, 1923.

[4] Published 14 March by Steven Swindon, last viewed 01/04/2014, http://www.telegraph.co.uk/education/10699476/Michael-Gove-Number-of-Etonians-in-Camerons-cabinet-is-ridiculous.html

[5] Lenin, V. The State and Revolution, 1917.

[6] The promise that came from “Lenin’s Proclamation of 7 November 1917”, “Soldiers! For peace, for bread, for land, and for the power of the people”

[7] Ian Adams. Political ideology today. Manchester England, UK: Manchester University Press, 1993. p. 201.

[8] Nicolas Werth, Histoire de l’Union Soviétique de Lénine à Staline(History of the Soviet Union from Lenin to Stalin), 1995

[9] Marxism–Leninism. The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company

More on Công đồng Trent

Nguồn: http://gxdaminh.net/z/tusach/lichsugiaohoi/lsgh2-02.htm

ĐẠI CÔNG ĐỒNG TRENTO 1545-1563

1. Tòa thánh Roma đứng trước những đòi hỏi cấp bách
một Công đồng cải cách Giáo hội

Từ đầu thế kỷ XVI, tất cả những ai có tâm huyết với tiền đồ Giáo hội đều hướng về Tòa thánh Roma, trông đợi một cuộc cải cách toàn diện, nhất là từ khi thấy Luther tự động đứng ra chủ trương một cuộc “cách mạng” (1517), gây khủng hoảng khắp nơi. Nhưng người ta thấy gì trên ngai Giáo hoàng ? Đức Giuliô II (1503- 13) quá lo nghĩ về chính trị; đức Leô X (1514-21) ham mê nghệ thuật. Chính dưới thời Leô X này, Luther lợi dụng việc sao lãng bổn phận của vị Đại diện Chúa Kitô, đã thu hút được một số đông sinh viên và giáo dân, để cuối cùng dám đương đầu với Tòa thánh. Kế đến đức Ađrian VI (1522-23), người ta hy vọng sẽ có thay đổi, vì nhận thấy nơi ngài có đời sống khắc khổ và đạo đức. Vừa lên ngôi, ngài đã chủ trương tận diệt các tệ lạm trong Giáo hội, tố cáo đời sống gương xấu của hàng giáo sĩ, kêu gọi các hồng y, giám mục tránh xa hoa, thôi kiêm nhiệm nhiều địa phận để hưởng bổng lộc. Nhưng không thành công phần vì thiếu khôn khéo tế nhị, phần vì thiếu người cộng tác đắc lực. Hơn nữa, ngài ở ngôi Giáo hoàng chỉ được 20 tháng.

Đức Clemente VII (1523-34) lên kế vị cũng chủ trương canh tân Giáo hội. Ngài mời đức hồng y Sadolet và đức giám mục Giberti, hai lãnh tụ phong trào cải cách các giáo phận, đến cộng tác. Một ủy ban gồm nhiều hồng y được thành lập, có nhiệm vụ nghiên cứu đường lối cải cách. Đức Thánh Cha cũng cho điều tra kỹ càng về vấn đề Đức quốc, và sai Sứ thần đến thu xếp công việc. Nhưng vì thiếu cương quyết, nên các đề nghị của ủy ban điều tra không được ngài cho thi hành. Đàng khác, đức Clementê quá bận tâm tới chính trị, và ở đây thái độ do dự của ngài cũng chỉ đem lại toàn thất bại. Là người thuộc hàng quí tộc Médicis, ngài không khỏi mất thời giờ vào việc củng cố địa vị cũng như thế lực cho gia tộc mình, khi ấy đang có tranh chấp với nhiều gia tộc khác. Cũng thời này, Catalina xứ Aragon, cô của Carlos Quinto bị Henry VIII tìm cách ly dị; Carlos muốn nhờ đức Thánh Cha bênh vực. Nhân cơ hội này, đức Clementê yêu cầu Carlos giúp cho một người thuộc gia tộc Médicis được cai trị thành Florencia.

Nhưng đến khi thấy ảnh hưởng Tây Ban Nha ở Ý quá mạnh, đức Clementê VII lại bắt tay với vua François I nước Pháp, kẻ thù của hoàng đế Carlos Quinto. Carlos liền trả lời bằng một cuộc hành quân vào Roma. Ngày 5.5.1527, quân của tướng De Bombon tiến vào giáo đô, một cuộc tàn sát dã man diễn ra trong 7 ngày: nhiều thánh đường, nhiều đền đài bị cướp phá, nhiều hồng y, giám mục bị đánh đập, đức Thánh Cha phải trốn vào thành quách Thiên thần. Để chấm dứt cuộc đổ máu khủng khiếp ấy, đức Clementê đã phải ~ nhận tất cả mọi điều kiện của Carlos. Ngài viết: “Hỡi con yêu dấu, trước mắt ta, chỉ còn một thây ma bị cắt từng mảnh” (un cadavre en lambeaux). Đó là hình ảnh lem luốc thê thảm của kinh thành muôn thuở, và có lẽ cũng là của Tòa thánh. Thế giới Công giáo kinh hoàng trước hình ảnh này và khi Carlos Quinto phúc đáp: “Tất cả những cảnh tượng đó xảy ra là do bản án của Thiên Chúa, hơn là do mệnh lệnh của tôi”, nhiều người đã cho đó là lời cảnh cáo của Chúa.[14]

Giáo hội tiếp tục gặp nhiều đau thương nhục nhã. Ở Đức, giáo thuyết Luther mỗi ngày thêm vững mạnh, rồi đến cuộc ly giáo của Henry VIII thành hình ở Anh, một phần cũng vì thái độ không dứt khóat của đức Clemenlê VII. Tuy nhiên, sau này khi việc đã rồi ngài còn biết giữ vững lập trường, bảo vệ giáo lý Công giáo.[15] Dưới thời ngài, phong trào cải cách các địa phận và dòng tu phát động mạnh mẽ; nhiều dòng tu mới được thành lập, cung cấp những đoàn người đầy thiện chí sẵn sàng hành động. Bầu khí thuận lợi đã dọn sẵn, người ta chỉ còn chờ đợi Tòa thánh lên tiếng. Nếu tiếng nói đó, đức Clementê đã không nói ra, thì ít là ngài cũng có công trong việc khuyến khích và yểm trợ các phong trào này.

Giáo hội bên ngoài có bộ mặt như một thây ma bị cắt từng mảnh”, nhưng bên trong đã dậy lên những mầm sống mới sắp sửa phục hồi với bộ mặt xinh tươi và huy hoàng hơn. Người mở đầu cho giai đoạn phục sinh này là đức Giáo hoàng Phaolô III.

2. Đức Phaolô III triệu tập đại Công đồng [16]

Đức Phaolô III (1534-49) khi lên núi Giáo hoàng đã 67 tuổi, lưng còng sức yếu, nhưng là con người cương nghị, thông minh, tài giỏi. Tình hình Giáo hội khi ấy thật thê thảm. Bên ngoài, Hồi giáo đã tiến sâu vào lục địa Âu châu. Bên trong, các vua Công giáo hận thù nhau, giáo thuyết Luther lan tràn khắp nơi, vua Henry VII bách hại đạo. Đối với giáo phái Tin lành, đức Tân Giáo hoàng Quinto tìm cách gây áp lực, nhưng việc không thành. Ở Pháp, sau vụ “dán bích chương” (1534) đức Thánh Cha thúc vua François I cương quyết chống giáo phái Tin lành. Ở Đức, ngài kêu gọi các ông hoàng Công giáo đoàn kết thành một khối để đương đầu với liên minh Smalkalde. Đức Thánh Cha còn lo hòa giải giữa Carlos Quinto và François I, và năm 1538 hai bên đã đi đến một hiệp định đình chiến ký tại Nice, để cùng nhau chung sức đối phó với Hồi giáo.

Đức Phaolô cũng nhận thấy cần phải có một cuộc cải cách toàn diện do Tòa thánh cầm đầu, mà phương tiện hữu hiệu là đại Công đồng. Nhưng ngài cho rằng, nếu cuộc cải cách do Tòa thánh dần đầu, thì Tòa thánh là nơi phải được cải tổ trước hết. Vì thế trong giai đoạn thứ nhất, chuẩn bị để đi đến Công đồng, phải canh tân các thánh Bộ và hữu hiệu hóa guồng máy cũng như những nhân viên thừa hành. Bước sang giai đoạn thứ hai là triệu tập Công đồng, lúc ấy Tòa thánh không sợ bị chỉ trích, sẽ điều hành Công đồng dễ dàng với nhiều uy tín. Giai đoạn chót là lo áp dụng các quyết nghị được đưa ra. Công cuộc thật lớn lao, đức Phaolô III tuy không hoàn tất, nhưng ngài chuẩn bị và triệu tập Công đồng.

Để thực hiện việc cải cách Tòa thánh, đức Thánh Cha thiết lập 2 thánh Bộ: Bộ Giáo sĩ, đặc trách hàng giáo sĩ ở Roma và Bộ Thanh tra hành chánh trong nước Tòa thánh, đặt dưới quyền vị hồng y xứng đáng. Từ năm 1535, ngài mời về Roma nhiều hồng y thời danh như Sadolet, Caraffa, Pole, Contarini..., hoặc những nhà ngoại giao có biệt tài như Schomberg, Caracciolo ... Nhiều “Ủy ban Cải cách” được thành lập, để nghiên cứu các giải pháp. Trong khi đó, đức Thánh Cha không quên cổ võ việc cải tổ các dòng tu. Sau hết, năm 1542 ngài thiết lập Bộ Thánh vụ và công bố bản Mục lục Sách cấm (Index librorum prohibitorum), để khai trừ những người theo lạc thuyết và những sách báo nguy hại.

Sau giai đoạn thứ nhất, đức Phaolô có thể bước sang giai đoạn triệu tập Công đồng. Nhưng còn phải khắc phục nhiều khó khăn bên ngoài lẫn bên trong. Trước hết là những khó khăn nội bộ, một số người bị đe dọa mất nhiều bổng lộc, hoặc không muốn bỏ nếp sống cũ tìm cách phá. Các cố vấn tại Giáo triều cũng trình bày những khó khăn về tài chánh, nếu Tòa thánh phải hy sinh những đặc quyền và bổng lộc ở nhiều nơi. Chưa nói đến một số người đạo đức cho rằng phương pháp hữu hiệu nhất là cải thiện đời sống nội tâm, chứ không phải Công đồng.

Bên ngoài, đức Thánh Cha phải đương đầu với những khó khăn do các giáo phái và chính quyền gây ra. Về phía Tin lành, khi họ được mời đến tham dự Công đồng, họ đòi các mục sư của họ ngang hàng với các giám mục trong việc phát biểu và biểu quyết. Họ còn đặt điều kiện: trong khi tranh luận không được nại đến Thánh truyền, mà chỉ biết có Thánh Kinh. Còn chính quyền phần đời: ở Anh, Henry VIII dĩ nhiên là không thèm nói đến; ở Pháp, François I bên ngoài tuyên bố ủng hộ, nhưng vì lo ngại Công đồng sẽ bãi bỏ nhiều đặc quyền của Giáo hội Pháp, nên ông ngấm ngầm gây khó dễ; ở Đức, Carlos Quinto lại chủ trương chính sách hòa giải để được lòng Tin lành, một lực lượng mà ông phải kiêng nể trong thời chiến tranh với François I; Carlos cũng muốn có Công đồng, nhưng một Công đồng như ý ông và có lợi cho ông.

Đức Phaolô cũng không quên rằng: trong những người ủng hộ việc triệu tập Công đồng có hai khuynh hướng, tạm gọi là “ôn hòa” và “quyết liệt”. Theo khuynh hướng thứ nhất có các hồng y như Sadolet, Pole, Contarini, chỉ lưu tâm đến việc cải cách đời sống đạo đức còn về giáo thuyết có thể hòa hoãn một thời gian. Ngược lại, khuynh hướng “quyết liệt” đòi theo đường lối của tòa Truy tà, mà đứng đầu là đức hồng y Caraffa, tức Phaolô IV sau này. Đứng trước những khó khăn trên, với sự cương quyết và khôn ngoan mềm dẻo, đức Phaolô III đã đi dần đến mục tiêu Công đồng. Nhưng từ khi quyết định cho tới khi thực hiện được, phải mất thêm 9 năm nữa.

Năm 1536, sau khi cử đức hồng y Verger sang Đức làm Sứ thần, thăm dò hoàng đế Carlos và hàng Giáo phẩm, đức Thánh Cha tuyên bố triệu tập Công đồng tại Mantua vào tháng 5 năm 1537. Vua François I vừa mới bắt tay với các ông hoàng Tin lành nên tỏ ra lãnh đạm. Carlos thì bất mãn vì Mantua là địa điểm ngoài nước Đức ông không thể dùng áp lực gây ảnh hưởng. Ông đe dọa công tước ở Mantua khiến ông này tuyên bố không bảo đảm an ninh cho các nghị phụ. Vẫn không nản chí, đức Phaolô hoãn lại một năm và tuyên bố sẽ họp tại Vicencia ngày 1.5.1538. Ngài hy vọng thành công, vì công tước Vicencia là người của ngài, đàng khác Carlos và François đã ký hiệp định Nice (1538). Nhưng Carlos Quinto vẫn không bằng lòng về địa điểm, hơn nữa từ khi rảnh tay với vua nước Pháp, ông có hoài vọng với chính sách hòa giải.

Vua Fernando nước Áo đề nghị với đức Thánh Cha địa điểm Trento, một thị trấn nhỏ ở vùng Tyrol, dân chúng người Ý, nhưng thuộc quyền hoàng đế La Đức. Carlos cũng đồng ý và Công đồng được ấn định ngày 22.5.1542. Nhưng chiến tranh giữa Carlos và François lại bùng nổ, và chỉ kết thúc khi hai bên ký hòa ước Crépy 17.9.1544. Đức Thánh Cha cử Sứ thần đến gặp hai bên, rồi ấn định lại ngày khai mạc Công đồng: 15.3.1545. Nhưng khi Đặc sứ Tòa thánh đến chủ tọa Công đồng thấy số nghị phụ đến tham dự quá ít, nên đã xin hoãn đến cuối năm. Suốt mùa hè năm ấy, đức Phaolô cử nhiều khâm sai đi các nơi thuyết phục các giám mục, đồng thời yêu cầu các nhà cầm quyền đừng làm khó dễ. Carlos Quinto sau nhiều lần thí nghiệm chính sách hòa giải gặp toàn thất bại, lúc này cũng bằng lòng giải pháp Công đồng. Đức Thánh Cha quyết thực hiện lần này cho bằng được.

Công đồng khai mạc ngày 13.12.1545 dưới quyền chủ tọa của ba hồng y Đặc sứ: Pole, Del Monte và Cervini. Hiện diện phiên họp khai mạc này chỉ có 4 hồng y, 4 tổng giám mục, 21 giám mục, 5 bề trên tổng quyền các dòng tu và khoảng 50 chuyên viên thần học và giáo luật.[17] Mặc dầu con số nghị phụ quá ít, nếu sánh tổng số giám mục trong Giáo hội, nhưng Công đồng vẫn cứ khai diễn và kéo dài 18 năm, nghĩa là cho đến ngày 4.12.1563, chia làm 3 khóa với 2 lần tạm đình hoãn.

3. Cồng đồng Trento: khóa I và II [18]

“Chỉ trong một hai tuần lễ Công đồng sẽ tan vỡ”, đó là cảm tưởng của một giám mục người Ý, cũng như của nhiều người bi quan. Nhưng không, Công đồng tiến hành được 2 năm, và chỉ bị gián đoạn do sự can thiệp của Carlos Quinto và khi vùng Tyrol bị ôn dịch hoành hành.

Dầu vậy, trong công việc còn nhiều trở ngại phải vượt qua. Các giám mục đến hội Công đồng, tuy tất cả đều mang theo nguyện vọng cải cách Giáo hội, nhưng không bỏ hết được hiềm khích quốc gia do chiến tranh gây nên. Người ta không quên rằng thời đó các giám mục lệ thuộc rất nhiều vào vua chúa. Người ta còn nói đến sự kỳ thị giữa các nghị phụ với nhau: hàng giám mục Tây Ban Nha và Ý Đại Lợi tự hào là đã đi trước phong trào cải cách và có công trong việc ngăn cản lạc thuyết; các giám mục Pháp bị nghi là có nhiều chủ trương không chính thống; các giám mục Đức bị chê là bất lực...

Tuy nhiên những trở ngại này có thể khắc phục dễ dàng, vì các giám mục đều ý thức mình đang làm một công việc hệ trọng cho Giáo hội. Hơn nữa, phần lớn các vị là những người tài giỏi thánh thiện, cộng tác với nhiều nhà thần học thông thái và vững chắc, thuộc đủ mọi dòng tu chuyên môn. Do đó, trở ngại chính của Công đồng là các vua chúa, nhất là Carlos Quinto.

Khóa I có 10 phiên họp khóang đại (kể cả hai phiên họp ở Bolonia). Trong ba phiên họp đầu, mọi người đồng ý là các dự án sẽ do đặc sứ Tòa thánh đề nghị, rồi trao cho ủy ban thần học hay giáo luật nghiên cứu, sau đó sẽ đưa ra tranh luận trong hội đồng giám mục, cuối cùng được biểu quyết và tuyên bố trong phiên họp khóang đại. Các giám mục và bề trên tổng quyền dòng có quyền đầu phiếu nghị quyết; các nhà thần học và giáo luật chỉ được quyền phát ngôn. Carlos muốn Công đồng chỉ bàn cãi về kỷ luật, vì nếu vấn đề tín lý được nêu ra ông sợ giáo thuyết Tin lành sẽ bị kết án: nhưng Công đồng quyết định bàn cãi cả hai: kỷ luật và tín lý song song với nhau.

Trong phiên họp thứ 4 (8.4.1546), Công đồng bàn về Thánh truyền và Thánh Kinh, ấn định Kinh Bộ gồm 72 quyển Cựu Tân ước (Canonicité des Livres inspirés), công nhận Bản Vulgata là bản dịch chính thức, dành quyền giải thích Thánh Kinh cho Giáo hội. Phiên họp thứ 5 (17.6.1546) biểu quyết Sắc lệnh tín lý về tội nguyên tổ, những luật lệ về nhiệm vụ giáo thuyết và giáo huấn. Phiên họp thứ 6 (13.1.1547), một Sắc lệnh tín lý khác về sự công-chính-hóa, nhiều luật lệ dành cho hàng Giáo phẩm và Giáo sĩ dòng triều. Phiên họp thứ 7 (3.3.1547) biểu quyết Sắc lệnh về các bí tích, đặc biệt Rửa tội và Thêm sức.

Đến đây, tháng 3 năm 1547, Carlos ra lệnh cho Công đồng không được bàn về tín lý nữa. Công việc đang tiến hành phải ngừng lại nhiều giám mục lo ngại và nản chí. Khi ấy ôn dịch đang hoành hành khắp vùng Tyrol. Nhân cơ hội này, trong phiên họp thứ 8 (11.3.1547) các Đặc sứ Tòa thánh tuyên bố rời Công đồng xuống thành Bolonia, để tránh áp lực của hoàng đế. Việc di chuyển này được đức Thánh Cha chấp thuận. Nhưng Carlos bắt các giám mục Đức và Tây Ban Nha phải ở lại Trento tiếp tục Công đồng.

Tháng 2 năm 1548, Công đồng họp ở Bolonia, chỉ có giám mục Ý. Trong hai phiên họp 9 và 10, các nghị phụ không nghị quyết được một vấn đề gì, số các giám mục đến tham dự cũng giảm dần. Thêm vào đó, tinh thần chính trị cũng như tôn giáo rất căng thẳng (vụ ám sát Pierluigi Farnese 10.9.1547, tạm ước Augsburg 1548). Đứng trước những khó khăn này, đức Thánh Cha Phaolô III buộc lòng phải tuyên bố Công đồng tạm ngưng kể từ ngày 13.9.1549, tức hai tháng trước ngày ngài từ trần (10.11.1549).

Đức hồng y Del Monte, người đã từng chủ tọa Công đồng khóa I đắc cử ngôi Giáo hoàng, tức Giuliô III (1550-55). Ngài cũng là nhân vật có nhiệt huyết với công cuộc Phục hưng. Vừa lên ngôi, ngài đã điều đình với hoàng đế Carlos để tái lập Công đồng. Từ khi có tạm ước Augsburg 1548, Carlos thấy mọi nỗ lực của mình trong chính sách hòa giải với Tin lành đều vô ích, nên ông bằng lòng tái họp Công đồng nhưng không tích cực ủng hộ. Còn Henri II (1547-59) vua Pháp ngỏ ý không tán thành, nói rằng nước ông không có lạc thuyết, nên không cần Công đồng. Dầu vậy, đức Thánh Cha quyết định tái nhóm vào ngày 1.5.1551 ở Trento.

Khóa II này, Công đồng họp thêm 6 phiên họp khóang đại: số giám mục tham dự chỉ vào khoảng 60, đức hồng y Crescenzi chủ tọa.[19] Phiên họp 13 (11.10.1551) biểu quyết Sắc lệnh tín lý về Thánh Thể. Phiên họp 14 (25.11.1551), thêm Sắc lệnh tín lý về kỷ luật, phần nhiều nói đến nhiệm vụ của hàng Giáo sĩ, Giáo phẩm. Đặc biệt trong thời kỳ này, Carlos đã nắm được lực lượng của Tin lành và bắt họ phải đến tham dự Công đồng. Ông yêu cầu các nghị phụ nhận phái đoàn của họ, trong đó có các ông hoàng Joachim II xứ Brandenburg, Christophor xứ Wurtemberg, Maurice xứ Saxonia, hai nhà thần học Benz và Melanchthon. Phái đoàn Tin lành tham dự từ cuối tháng 10 năm 1551 đến tháng 3 năm sau. Việc tranh luận với họ không đạt được một kết quả nào hết.

Chính trị một lần nữa lại đến làm cản trở Công đồng. Vụ ám sát công tước Pierluigi Farnese (1547) đã tạo nên cuộc chiến tranh giữa gia tộc Gonzagua có Carlos đỡ đầu và Ottavio Farnese được Henri II ủng hộ: cả miền Trung nước Ý chìm trong khói lửa. Kế đến việc Maurice xứ Saxonia phản Carlos, đánh chiếm Innsbruck và suýt bắt được hoàng đế. Trento bị đe dọa, nên trong phiên họp 16 (28.4.1552), đức Giuliô III ra lệnh đình hoãn Công đồng; ngài từ trần vào ba năm sau.

Đức hồng y Cervini lên kế vị đức Giuliô, hiệu Marcellô II (1555), nhưng chỉ được 22 ngày thì từ trần. Đức hồng y Caraffa, người đã cộng tác với thánh Gaetan lập dòng Theatin và là bộ trưởng Bộ Thánh vụ, lên ngôi Giáo hoàng lấy hiệu Phaolô IV (1555- 59). Đức tân Giáo hoàng tuy đã gần 80 tuổi, nhưng còn sắc sảo minh mẫn, đời sống lại đạo đức nhiệm nhặt như một vị tu hành. Vì nhiệt thành hăng hái muốn cải cách tức thời, nên ngài cho rằng giải pháp Công đồng để canh tân Hội thánh quá chậm chạp, lại gặp nhiều khó khăn, rắc rối. Theo ý ngài, chính ngôi Giáo hoàng phải đích thân đảm trách công cuộc cải cách này.

Nhiều Sắc lệnh được ban hành; buộc các Giám mục trở lại với sứ mạng chủ chăn, chấm dứt việc ban phát, nhượng dữ tài sản Giáo hội. Đức Thánh Cha cũng tổ chức lại các cơ quan Tòa thánh, đặc biệt lưu tâm đến Bộ Thánh vụ để việc bài trừ các lạc thuyết và tệ lạm được hữu hiệu. Nhiều hồng y có đời sống theo gương mẫu bị khiển trách. Các bề trên dòng được lệnh buộc các tu sĩ phải tuân theo luật lệ nghiêm ngặt của dòng. Những linh mục bỏ nhiệm sở đến sống ở Roma, phải trở về trong vòng một tháng, không tuân lệnh sẽ bị tống giam. Để thực hiện công cuộc cải cách ở các nước Công giáo, đức Thánh Cha đặt mỗi nơi một hồng y sứ thần để chuyển đạt mệnh lệnh của ngài tới các giám mục và buộc thi hành. Người ta chưa thấy vị Giáo hoàng nào nghiêm khắc như đức Phaolô IV.

Nếu trong công cuộc cải cách, đức Phaolô đã đạt được một vài kết quả, thì trong lãnh vực chính trị ngài thất bại chua cay, khi muốn giải phóng Napoli, quê hương ngài, thoát khỏi ách Tây Ban Nha và đẩy lui ảnh hưởng của họ xa khỏi nước Tòa thánh.[20]Vẫn theo đường lối “gia đình trị” của nhiều Giáo hoàng trước, ngài trao chức Quốc vụ khanh cho người cháu lên là Carlo Caraffa. Vị hồng y này bí mật làm nhiều việc mại thánh cùng với hai người cháu khác là Palliano và Montebello. Sự việc đến tai đức Thánh Cha; sau khi cho điều tra, ngài cất chức luôn cả ba người cháu đó. Đức Phaolô buồn rầu lâm bệnh, từ trần ngày 18.8.1559.

4. Đức Piô IV kết thúc Công đồng Trento: khóa III

Một vị hồng y không tên tuổi, nguyên tổng giám mục thành Ragusa, lên ngôi giáo hoàng, hiệu Piô IV (1559-65). Đức tân giáo hoàng cũng không tránh khỏi được tệ lạm đặt các cháu và họ hàng thân thuộc vào nhiều cơ quan Tòa thánh. Nhưng không có người cháu nào được ở Roma cả, chỉ trừ một người cháu mới 21 tuổi, được cử vào chức hồng y Quốc-vụ-khanh. Vị hồng y quá trẻ lại giữ địa vị quan trọng đó chính là thánh Carolô Bonomeo (1538-84), một dụng cụ đắc lực của Thiên Chúa trong công cuộc Phục hưng Giáo hội. Carolô là người khôn ngoan thông thái và thánh thiện, ý chí cương nghị nhưng không nghiêm khắc. Với sự giúp đỡ của thánh nhân, đức Thánh Cha Piô IV tiếp tục công cuộc cải cách của đức Phaolô IV, nhưng ôn hòa và mềm dẻo hơn.

Hoàn cảnh lúc này xem ra thuận lợi để tái lập Công đồng, Carlos Quinto từ trước vẫn cản trở Công đồng đã rút lui vào một tu viện, Henri II phản đối Công đồng đã mất. Nhờ tài ngoại giao của đức hồng y Morone, hoàng đế La Đức Fernando I (1558-1564) và vua Tây Ban Nha Felipe II (1556-98) bằng lòng ủng hộ Công đồng. Ở Pháp, Catherine Medicis, nhiếp chính thay con còn nhỏ là Charles IX (1560-74), sau khi nhận rõ hiểm họa của ly giáo bà cũng bằng lòng để các giám mục đến hội.

Công đồng Trento tái nhóm ngày 18.1.1562, và có thêm 9 phiên họp khóang đại. Tham dự phiên họp 17, tức phiên họp khai mạc khóa III, có 5 hồng y, 3 thượng phụ giáo chủ, 11 tổng giám mục, 90 giám mục, 4 đan viện phụ, 4 bề trên tổng quyền bốn dòng tu và 54 nhà thần học. Bốn hồng y Đặc sứ Gonzagua, Seripando, Hosius, Simonetta đồng chủ tọa; từ phiên họp 23, đức hồng y Morone lên thay thế hai hồng y Gonzagua và Seripando qua đời (tháng 3 năm 1563).[21]

Phiên họp 21 (16.7.1562) biểu quyết Sắc lệnh về việc rước lễ, vấn đề quyên tiền và giảng ân xá. Phiên họp 22 (17.9.1562) tuyên bố Sắc lệnh về Thánh Lễ. Phiên họp 23 (15.7.1563) biểu quyết Sắc lệnh về bí tích Truyền chức, và việc tổ chức các chủng viện. Phiên họp 24 (11.11.1563) công bố sắc lệnh về bí tích Hôn nhân, bác bỏ các vụ hôn nhân không công khai; đồng thời có những quyết định về việc tổ chức công đồng miền, công đồng địa phận, kinh lý địa phận... Phiên họp 25 (3,4.12.1563) biểu quyết những Sắc lệnh về luyện ngục, tôn sùng các thánh, về ân xá, việc cải tổ các dòng tu. Nghe tin đức Thánh Cha Piô IV lâm bịnh, và Công đồng lúc này cũng đã hoàn tất các vấn đề cần giải quyết, nên vội kết thúc trong phiên họp 25 này: các nghị phụ ký tên vào các Sắc lệnh tín lý cũng như kỷ luật trong niềm hân hoan thành công.

Ngày 26.1.1564, đức Thánh Cha Piô IV ban Tông chiếu Benedictus Deus, châu phê các Sắc lệnh Công đồng và chính thức công bố. Cũng năm ấy, ngày 2 tháng 8, Tông hiến Alias nos thiết lập thánh Bộ Công đồng, có 8 hồng y họp thành “ủy ban giải thích các Sắc lệnh Công đồng Trento”, thánh Bộ có nhiệm vụ khuyến khích mọi người thực thi các Sắc lệnh. Mục lục Sách cấm (Index Librorum prohibitorum) được công bố trong dịp này, và sau đó là bản Tuyên bố tuân phục Tòa thánh (Professio Fidei Tridentina). Trong lịch sử Giáo hội, không có Công đồng nào giải đáp nhiều vấn đề, xác định nhiều điểm trong tín lý, đưa ra nhiều luật lệ, cũng như phải lướt thắng nhiều khó khăn, như Công đồng Trento.

Học hỏi giáo thuyết của Công đồng Trento, chúng ta phải công nhận một bước tiến quan trọng trong thần học. Nó phát sinh không phải do khối óc của một người như thuyết Calvin hay Luther, nó là kết quả nhiều người cùng nhau nghiên cứu sâu sắc và cẩn thận giáo lý mặc khải trong Thánh Kinh, được lưu lại qua Thánh truyền dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, và bảo đảm bằng ơn vô ngộ của ngôi Giáo hoàng. Thần học kinh viện được phục hồi và canh tân. Tại Công đồng, người ta nhận thấy sự hiện diện của nhiều nhà thần học nổi tiếng dòng Đaminh, như D. De Soto. M. Cano, A. Catharin, bộ sách Tổng yếu Thần học của thánh Tôma được đề cao và đặt trên bàn thờ cạnh Thánh Kinh; dòng Phansinh có A. de Castro và A. de Vega; dòng Tên có Diego Laynez, A. Salmerón, thánh Canisio; dòng Âutinh có đức hồng y Seripando. Tất cả các lạc thuyết được đưa ra “mổ xẻ” và bị kết án.

Chúng ta có thể chia các Sắc lệnh Công đồng làm hai loại: tín lý và kỷ luật. Về tín lý có ba vấn đề chính là Mặc khải, Công chính hóa và Bí tích. Vấn đề Mặc khải, Công đồng dạy đức tin của người Công giáo dựa trên Thánh Kinh và cả Thánh truyền. Giáo hội có sứ mạng bảo vệ sự tinh tuyền của hai nguồn mạch đức tin đó, giáo dân không được tự ý giải thích Thánh Kinh, hoặc đặt cho Thánh Kinh một ý nghĩa khác với những điều Giáo hội đã xác định về đức tin và luân lý. Vấn đề Công chính hóa, Công đồng dạy tội nguyên tổ không hoàn toàn làm băng hoại con người. người ta còn tự do làm lành lánh dữ; công việc cứu rỗi đòi sự cộng tác của con người với ơn Chúa. Về các Bí tích, người Công giáo phải tin nhận có bảy. Công đồng dạy Chúa Giêsu hiện diện thực tại (réelle) trong phép Thánh Thể, hiện diện thực thể (substantielle). chứ không phải tiềm thế (virtuelle) hay bản thể thiêng liêng (substance spirituelle) như Calvin chủ trương, và hiện diện toàn thể (entière) cả sau khi phân chia. Cách thể hiện diện là biến thể (transsubstantiation), chống lại chủ trương lưỡng thể đồng tại (impanaton, consubstantiation) của Luther. Công đồng cũng dạy mầu nhiệm Thánh Thể không phải chỉ là một bí tích nhưng còn là Lễ Hiến tế dâng lên Chúa Cha, điều mà các Giáo phái Tin lành đều phủ nhận. Công đồng cũng định rõ giáo thuyết về sự tôn sùng các thánh, ảnh tượng và hài cốt thánh. Về ân xá Công đồng chấp nhận nó phù hợp với quyền “tháo cởi” của Giáo hội, và có thể chỉ ân xá cho người quá cố.[22]

Về kỷ luật Công đồng quyết định một chương trình cải cách “từ đầu đến các chi thể”. Quyền hành và trách nhiệm của ngôi Giáo hoàng được đề cao, nhưng Công đồng tha thiết xin các ngài để ý chọn những hồng y xứng đáng; đồng thời yêu cầu các vị ở chức cao trọng phải có đời sống gương mẫu và thanh liêm. Với hàng Giám mục, Công đồng đưa ra nhiều khoản luật, như luật nhiệm sở, thăm viếng giáo dân, tuyển chọn những người xứng đáng lên chức thánh. Công đồng còn dạy các ngài ý thức mình là Chúa chiên, không nên pha mình vào chính trị; và tránh những cuộc tranh giành giữa các gia tộc. Các linh mục cũng được Công đồng lưu tâm đến, và kêu gọi họ sống khiết tịnh, tập luyện nhân đức cho xứng với thiên chức cao cả, giữ luật nhiệm sở, và lo giảng dạy giáo dân. Công đồng khuyến khích các giám mục thiết lập chủng viện trong địa phận mình, nhằm đào tạo hàng giáo sĩ tương lai. Còn các dòng tu, Công đồng không quên họ, khi ấn định luật lệ bầu cử bề trên và đặt nhiều điều kiện cho các người xin vào dòng, nhằm ngăn ngừa những phần tử bất xứng.

Nhưng cuộc Phục hưng toàn diện còn phải lưu ý đến toàn thể giáo dân, vì sự thật việc cải tổ hàng Giáo phẩm một phần cũng vì giáo dân. Đối với họ, Công đồng nhắc đến luật hôn nhân. Còn về những nhu cầu đời sống Công giáo, Công đồng muốn dành việc đó cho cuốn Kinh bổn Công đồng. Cuối cùng, vấn đề tế nhị và khó khăn hơn cả là ngăn cấm các ông hoàng không được can thiệp vào Giáo hội, vì đó là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng suy thoái của thời đại. Khi Công đồng bàn vấn đề này, các đại sứ bỏ ra về để phản đối. Nhưng sau nhiều lần tỏ ra cương quyết, Công đồng đã đạt được kết quả, còn buộc các ông hoàng phải tôn trọng tài sản cũng như quyền lợi của Giáo hội tại các Quốc gia.

Công việc của Công đồng đến đây đã chấm dứt, bây giờ đến giai đoạn thực thi chương trình cải cách, được vạch ra qua các Sắc lệnh.

III

HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC THÁNH NHÂN

THỜI HẬU CÔNG ĐỒNG TRENTO

1. Tại Tòa thánh Roma: đức Piô V và các Giáo hoàng thời hậu Công đồng

Để thực hiện công cuộc cải cách của Công đồng Trento, Thiên Chúa đã chọn một vị thánh dòng Đaminh, đó là đức Piô V (1566-72), nguyên tổng trưởng Bộ Thánh vụ. Công việc thứ nhất  của tân Giáo hoàng là bài trừ các tệ lạm ở ngay Tòa thánh Roma. Với sự cộng tác đắc lực của vị linh mục thời danh N. Ormaneto, đức Thánh Cha tổ chức lại các Bộ, tận diệt nạn mại thánh, chỉ dùng những vị hồng y đạo đức và xứng đáng. Các đồi phong bại tục trong thành Roma đều bị nghiêm cấm và đả phá. Để chống lại các giáo phái và để giáo huấn giáo dân, ngài thúc đẩy việc hoàn tất cuốn Kinh bổn Công đồng (1566). Đức Thánh Cha cũng cho xuất bản bộ Tổng yếu Thần học của thánh Tôma và truyền phải dùng trong các đại học, đồng thời tôn phong tiến sĩ Hội thánh cho tác giả (1567). Sau cùng, ngai sửa lại Sách Kinh nguyện (1568) và Sách Lễ (1570).

Đối với các vua chúa, đức Piô ra Đoản sắc In Coena Domini, nhắc đến nhiệm vụ của các kẻ làm cha mẹ dân. Ở Đức, hoàng đế Maximilian II (1564-76) muốn nghiêng theo chính sách hòa giải và nhượng bộ của Carlos Quinto, đức Thánh Cha đe phạt vạ, ông mới thôi. Ở Anh, nữ hoàng Elisabeth thiết lập Anh giáo và tự đặt mình làm “Giáo hoàng”, bị kết án vạ tuyệt thông (1570). Ở Hà Lan, ngài khuyến khích công tước Albo đứng lên chống giáo phái Tin lành. Ở Ý và Tây Ban Nha, phong trào bài trừ lạc thuyết cũng được cổ võ. Ở Pháp, Catherine Médicis vẫn còn che chở và nhượng bộ Tin lành, ngài tìm các gây ảnh hưởng nơi Quốc hội để họ cương quyết bảo vệ đức tin Công giáo.

Nhưng sự nghiệp lớn lao hơn cả của thánh Piô là tổ chức liên minh Công giáo chống Thổ Nhĩ Kỳ (Hồi giáo) và chiến thắng vẻ vang tại vịnh Lepanto (Naupactos) ngày 7.10.1571. [23] Sau chiến thắng này, thánh nhân đã lập lễ Đức Mẹ Chiến thắng để ghi ơn “Đức Mẹ phù hộ các giáo hữu”. Lễ này đến sau được đức Gregori XIII đổi tên, gọi là lễ Đức Mẹ Mân côi, mừng long trọng vào ngày chúa nhật đầu tháng 10.

Đức Thánh Cha Piô V băng hà năm 1572. Nhờ ngài mà các Sắc lệnh Công đồng Trento đã được thực thi, không nằm liệt trên bản văn như nhiều Sắc lệnh khác. Ngài còn là vị thánh mở đầu cho thời đại hoàng kim cuối thế kỷ XVI. [24]

Lên kế vị và tiếp nối công việc của thánh Piô V là đức Gregori XIII (1572-85), nhà cải cách nổi tiếng. Trước hết, danh tánh của ngài gắn liền với công việc “Sửa lại Lịch cũ” (Réforme du Calendrier), bằng cách điều chỉnh “Lịch Giulian” cho hợp với thiên văn học, mang tên “Lịch Gregorian”.[25] Đấy cũng là công việc nằm trong chủ trương cải cách năm phụng vụ cho phù hợp với năm dân sự. Việc bổ túc cuốn Tử đạo Danh lục (Martyrologe) được trao cho đức hồng y Sirleti thực hiện.

Đức Gregori đặc biệt quan tâm đến việc thiết lập chủng viện và đại học Công giáo. “Collegium Romanum” và “Collegium Germanicum” do thánh Inhaxu Loyola và thánh Phanxicô Borgia sáng lập, nay được đức Thánh Cha bảo trợ và ban nhiều đặc ân. Riêng “Collegium Romanum” được biến thành “Học viện quốc tế”, mang tên đại học Gregorian (1582), nơi có nhiều giáo sư danh tiếng được cử đến dạy, và cũng là nơi đào tạo những sinh viên ưu tú từ các nước gởi đến. Để tiếp tục thực hiện công cuộc cải cách, đức Thánh Cha bắt buộc các giám mục phải giữ luật nhiệm sở, thiết lập tòa Sứ thần lại nhiều Quốc gia, nhằm kiểm soát việc thực thi các Sắc lệnh Công đồng. Đối với anh em Ly-giáo Đông-phương, ngài cho thiết lập ủy ban đặc trách việc tiếp xúc và kêu mời họ trở về “đoàn chiên duy nhất”. Trong công cuộc Phục hưng, đức Gregori XIII quả đã đạt được nhiều thành công, nhưng về ngoại giao, ngài gặp quá nhiều thất bại trong việc chống Hồi giáo và Anh giáo.

Đức hồng y Peretti dòng Phansinh lên ngôi Giáo hoàng, danh hiệu Sixtô V (1585-90). Đức tân Giáo hoàng là người có nhiều nghị lực và ưa dùng sức mạnh. Vừa lên ngôi, ngài đã lo diệt trừ giặc cướp quấy phá nước Tòa thánh. Ở Roma, ngài thẳng tay đập tan các đồi phong bại tục. Trong việc tổ chức Giáo triều, đáng kể hơn cả là đặt bệ thống các thánh Bộ, ấn định con số Hồng y đoàn là 70. Về Thánh Kinh, đức Sixtô cho ra đời bản dịch theo bản Bảy Mươi (Septante), lấy tên là bản Vulgata Sixtina, bản dịch này hơi vội vàng, nên có nhiều chỗ cần phải sửa chữa. Nóc tròn đền Thánh Pherô (đường kính 42m, cao 138m) hoàn tất dưới thời này. Về chính trị, biện pháp dùng sức mạnh của đức Sixtô đã gặp nhiều thất bại. Ngài can thiệp vào chiến tranh tôn giáo ở Pháp, phạt vạ tuyệt thông Henry III xứ Navane (tức Henri IV sau này), nhưng không kết quả. Việc thúc đẩy vua Felipe II dẫn đoàn tàu Invencible Armada, làm áp lực Elisabeth nước Anh cũng thất bại (1588).[26]

Kế tiếp đức Sixtô V là ba vị Giáo hoàng, mỗi vị chỉ sống một thời gian ngắn nên không làm được việc gì đáng kể. Đó là đức Urban VII (1590) chỉ có 13 ngày, đức Gregori XIV (1590-91) được 10 tháng, rồi đến đức Innocentê IX (1591) 2 tháng.

Đức Clementê VIII (1592-1605) là vị Giáo hoàng cuối cùng của thế kỷ XVI. Ngài có một đời sống khắc khổ, và không như đức Sixtô V ngài rất mềm dẻo trong hành động. Tiếp tục công việc của các vị tiền nhiệm, ngài cho tái bản và bổ túc Sách Kinh Nguyện, Sách Lễ, Nghi thức Phụng vụ, Mục lục Sách cấm. Bản dịch Vulgata- Sixtina cũng được duyệt lại và xuất bản năm 1592 lấy tên là bản Vulgata-Sixtina-Clementina. Trong việc tổ chức Tòa thánh, đức Clementê sử dụng nhiều hồng y danh tiếng và tài đức như Baronio, Bellarmino... Ngài phân xử và ngăn cản sự chia rẽ giữa dòng Tên và dòng Đaminh do cuộc tranh luận về thuyết tiền định của Molina (1536-1600), truyền cho các cha dòng Tên phải theo đạo lý thánh Tôma. [27] Về chính trị, chính sách mềm dẻo của ngài đã đưa Henri IV nước Pháp (1589-1610) trở về với Giáo hội. Ở Roma, ngài đã dàn hòa được hai phe Pháp và Tây Ban Nha. Đức Clementê còn tìm cách đưa vua James I (1603-25) và Giáo hội Anh trở về, nhưng không thành.

Tiếp đến là đức Thánh Cha Phaolô V (1605-21), một người có nghị lực và tài giỏi nhưng quá nghiêm khắc. Về ngoại giao ngài gặp nhiều thảm bại. Trước hết là vụ ly giáo thành Venecia (1605), một phần do sự quá cứng rắn của ngài. May nhờ đức hồng y De Joyeuse khéo léo dàn xếp, cuộc ly giáo mới chấm dứt (1607). Thái độ của đức Thánh Cha đối với vua James I đã không giải quyết được cuộc ly giáo ở Anh, mà còn gây nên cuộc bách hại người Công giáo. Nhưng trong cuộc cải cách, đức Phaolô đã thu lượm được một số kết quả. Ngài chú trọng đến luật nhiệm sở của các giám mục, nhắc nhở các cha xứ nhiệm vụ giảng dạy đoàn chiên, và sứ mạng truyền giáo. Để huấn luyện các thừa sai vùng Tiểu Á, ngài mở lớp dạy ngôn ngữ Ả Rập trong các đại học.

Vị Giáo hoàng cuối cùng của thời cải cách hậu Công đồng là đức Gregori XV (1621-23). Ngài tuy già cả, ốm yếu, nhưng nghị lực còn dồi dào để tiếp tục công việc cải cách. Ngài ấn định thể thức bầu cử Giáo hoàng, thể thức đó còn giữ cho tới ngày nay. [28] Năm 1622, đức Gregori thành lập thánh Bộ Truyền giáo nhằm thúc đẩy công cuộc này, thu hồi quyền chỉ huy các thừa sai về cho Tòa thánh, chống sự lạm quyền của hai nước Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha trong việc bảo trợ các xứ Truyền giáo. Ngài cổ võ lòng tôn sùng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên tội, tuy chưa tuyên bố là tín điều, nhưng ngài cấm không được phủ nhận đặc ân ấy của Đức Mẹ. Ngài kết thúc công việc thời cải cách của Tòa thánh Roma một nửa thế kỷ sau Công đồng Trento.

2. Công cuộc cải cách ở Ý: thánh Carolô Borromeo và thánh Philippê Neri

Nước Ý nhờ ở cạnh Tòa thánh, nên công cuộc cải cách được thực hiện sớm hơn cả. Đàng khác, cuộc cải cách ở đây đã được chuẩn bị đầy đủ: nhiều địa phận, nhiều dòng tu được cải tổ, nhiều dòng tu mới được thành lập, đặc biệt dòng Tên. Hai nhân vật nổi tiếng hơn cả là thánh Carolô Borromeo (1538-84) trong việc cải cách các địa phận và thánh Philippê Neri (1515-91) trong việc thành lập dòng mới.

Thánh Carolô thuộc gia đình quí tộc Borromeo ở Arona, từ nhỏ đã có chí hướng dâng mình cho Chúa. Năm 12 tuổi, sau khi được nhập hàng giáo sĩ, và theo tệ lạm thời đó thánh nhân được đặt làm bề trên tu viện St-Gratiano ở Arona. Năm 21 tuổi, được cậu ruột là đức Thánh Cha Piô IV đặt làm hồng y Quốc-vụ-khanh. Dần dần ngài kiêm các chức tổng giám mục Milan, hồng y bảo trợ nước Bồ đào Nha và miền Nam nước Đức, bảo trợ các dòng Cát minh và Phansinh. Bổng lộc hàng năm rất nhiều, nhưng thánh nhân vẫn sống rất nghèo khó và nhiệm nhặt. Tuy còn ít tuổi, ngài đã tỏ ra có khả năng chu toàn các trọng trách. Thánh nhân giúp đức Thánh Cha Piô IV tái lập Công đồng Trento khóa III (1562-63). Khi Công đồng kết thúc, ngài đứng đầu Ủy ban soạn cuốn Kinh Bổn Công đồng. Đức Piô IV qua đời, dân chúng và các hồng y muốn cử thánh nhân lên kế vị, nhưng ngài từ chối.

Với chức vụ tổng giám mục thành Milan, thánh Carolô bắt tay vào công việc cải cách giáo tỉnh của ngài, thực hiện chương trình của Công đồng Trento. Milan bấy giờ là một giáo tỉnh rộng lớn, gồm 15 địa phận, bao trùm một phần Venecia và vùng núi Alpes thuộc Thụy Sĩ. Tình trạng Milan lúc ấy rất thê thảm: hàng giáo sĩ không được huấn luyện đầy đủ, nhiều tu viện sống đời trần tục, giáo dân nguội lạnh, nhiều thánh đường bỏ trống hoặc dùng làm kho lẫm. Năm 1565, thánh nhân hội công đồng giáo tỉnh, tuyên bố các Sắc lệnh Công đồng Trento và buộc phải thi hành, lập ủy ban trung ương nhằm chỉnh đốn lại 800 giáo xứ, chia thành giáo hạt, có cha quản hạt đứng đầu, hàng năm có các vị kinh lý đi kiểm soát, nhiều khi thánh nhân đích thân làm việc đó. Những linh mục thiếu kỷ luật và gương sáng bị ngài cảnh cáo và cho đi tĩnh tâm một thời gian. Thánh nhân còn thiết lập nhiều chủng viện: ở Pavia, Milan, Ancona. Các tu viện cũng được cải tổ, luật dòng được tôn trọng. Giáo dân nhờ đấy trở nên sốt sắng, trật tự và kỷ luật được vãn hồi. Với các bổng lộc dư dật, ngài cho thiết lập nhiều bệnh viện, cứu tế viện, lớp dạy giáo lý.

Cũng như mọi cuộc cải cách khác, thánh nhân đã gặp nhiều phản ứng. Ở Milan thời ấy, có dòng Ba Biển đức sống giàu sang trưởng giả, ăn chơi sinh nhiều gương xấu. Thánh nhân kêu gọi họ trở về với tinh thần của dòng. Bị chạm tự ái, họ mưu sát ngài trong khi dâng Thánh Lễ, nhưng chỉ bị thương nhẹ. Thấy các cha dòng Tên lôi kéo mất nhiều phần tử lỗi lạc trong các chủng viện, thánh nhân lập ra dòng Tận hiến Thánh Ambroxiô, về sau đổi tên là dòng Tận hiến Thánh-Carolô. Dòng nhận công tác giáo dục trong các chủng viện. Năm 1576, Milan mắc ôn dịch, người chết đầy đường, thánh nhân hy sinh săn sóc, kêu gọi sự giúp đỡ của mọi người. Thánh Carolô qua đời năm 1584, khi mới 46 tuổi, nhưng đã để lại cho Giáo hội một gương mẫu giám mục trong thời cải cách. Người ta gọi ngài là “Tiến sĩ hàng Giám mục”, vì đã để lại lất nhiều thư chung đáng làm tài liệu quí giá cho các chủ chăn. [29]

Đồng thời với cuộc cải cách ở các giáo phận và tu viện, nhiều dòng tu mới được thành lập để đáp ứng với những nhu cầu cấp thiết. Thánh Gioan Léonard lập dòng Đức Mẹ Thiên Chúa ở Lucques, gồm những giáo sĩ chuyên giảng thuyết chống lạc giáo. Thánh Giuse Calasanz người Tây Ban Nha, cư ngụ tại Roma, lập tu hội giáo sĩ đảm trách việc dạy trẻ em nghèo bị bỏ rơi. Nhưng nổi danh hơn cả là thánh Philippê Néri, ông tổ hội Diễn giảng (Oratoire). [30]

Thánh Philippê Néri (1515-95) quê thành Florencia, thuộc gia đình trung lưu. Lớn lên, cha mẹ cho học ngành thương mại, nhưng nghe tiếng Chúa gọi, Philippê đến Roma theo ban thần học. Thánh nhân vừa học vừa hoạt động truyền giáo trong các khu phố thường dân. Năm 1548, ngài lập hội Chúa Ba Ngôi, chuyên lo cứu giúp người nghèo khổ. Năm 1551, sau khi thụ phong linh mục, thánh nhân được cử coi sóc thánh đường St-Girolamo Canta. Tại đây, ngài tổ chức những buổi học tập ban chiều cho giáo dân. Lớp học bắt đầu bằng một đoạn sách giáo lý, tiếp theo là mấy phút giảng dạy, rồi để các học viên nêu thắc mắc và nghe giải đáp. Sau đó, họ được nghe một bài giáo sử, một đoạn sách về cuộc đời Chúa Cứu Thế, và kết thúc bằng một bài ca phổ thông. Kết quả rất khả quan, nhiều người cải thiện đời sống và giáo dân hiểu biết sâu xa về giáo lý.

Một số người đến xin cộng tác, nhưng thánh nhân không có ý lập dòng. Mãi đến năm 1575, do lệnh truyền của đức Thánh Cha Gregori XIII, ngài mới tổ chức thành một tu hội giáo sĩ, mang tên là hội Diễn giảng. Đó là một tổ chức huynh đệ, các giáo sĩ cộng tác với nhau trong tinh thần bác ái với một kỷ luật rất đơn giản. Tu hội mới bành trướng mau chóng trên đất Ý, giữ vai trò quan trọng trong công cuộc cải cách thời hậu Công đồng. Sau này, đức hồng y De Bérulle ở Pháp lập một hội Diễn giảng tương tự; thánh Vinh sơn Phaolô cũng mô phỏng một phần, khi tổ chức dòng Lazarist.

3. Công cuộc cải cách ở Tây Ban Nha:
thánh nữ Terêsa Avila và thánh Gioan Thánh giá

Ở Tây Ban Nha thời này có hai vị thánh nổi danh: thánh nữ Terêsa Avila (1515-82) và thánh Gioan Thánh giá (1542-91). Cả hai đều có công rất lớn trong việc cải tổ dòng Cát minh.[31]

Thánh Terêsa sinh tại Avila, thuộc hàng quí tộc Cepeda. Ngay từ khi còn thơ ấu, Terêsa đã ham thích đọc sách và cầu nguyện. Năm 20 tuổi, bà vào dòng Kín Cát minh ngay tại quê nhà. Dòng Cát minh bấy giờ cũng như nhiều dòng tu khác đang ở thời kỳ suy biến, mà chưa có ai đứng lên cải cách. Thiếu tinh thần hy sinh, cầu nguyện, suy gẫm, các nữ tu ưa sống đời thế tục, bỏ qua những luật lệ nghiêm ngặt của dòng. Khi mới vào dòng, Terêsa cũng sống như các chị em khác trong đan viện Encamación. Trong 2 năm 1537-38, bà khủng hoảng thần kinh, rồi tiếp đến cơn khủng hoảng tinh thần, điều mà sau này bà gọi là “thời kỳ bất trung”: chán cầu nguyện, ưa sống trần tục. Năm 1543, Don Alonso thân sinh của Terêsa qua đời; đó là “nhát búa đập cửa đầu tiên” làm bà suy nghĩ và hối hận, nhưng vẫn chưa dứt khoát trở lại với Chúa, cho đến một ngày kia năm 1553, bà xúc động mãnh liệt trước tượng “Này là Người”.

Từ ngày ấy, Terêsa sống thánh thiện, nhiều lần được những ơn đặc biệt, như xuất thần, lên cao khỏi đất. Nhìn thấy đời sống sa sút của dòng, bà quyết ra tay cải cách. Từ năm 1559, thánh Pherô Alcantara (+ 1562) người cải tổ dòng Phansinh và là cha linh hướng của bà, đã khuyến khích bà làm công việc đó. Ba năm sau, ngày 24.8.1562 cha D. Banez dòng Đaminh đặt mình Thánh Chúa trong Nhà tạm, mẹ Terêsa trao áo dòng cho bốn chị em, thiết lập một đan viện mới lấy tên Thánh Giuse, không xa đan viện Encarnación. Đan viện Thánh Giuse quy tụ khoảng sáu chị em cũng muốn sống nhiệm nhặt như Terêsa “ẩn dật, thinh lặng, khinh chê các tiện nghi, nhưng vui vẻ như trẻ thơ; khiêm nhượng, nhưng nhận chân giá trị linh hồn mình; tùng phục, nhưng là tùng phục Chúa Thánh Thần; say mê, nhưng là say mê Chúa Kitô; từ bỏ mọi sự, nhưng làm nữ vương thế giới”.[32] Bấy giờ tựa như “hỏa ngục nổi cơn cuồng loạn”, khắp thành Avila dấy lên đòi phá đan viện của Terêsa. Cha Banez đã giúp đỡ mẹ thánh trong việc dẹp yên cơn bão tố đó, nhưng thử thách khác còn nhiều và kéo dài suốt đời thánh nữ.

Trong 5 năm đầu (1562-67), thánh Terêsa sống thầm lặng trong đan viện, tiếp theo là 15 năm cuối dời, mẹ đi nhiều nơi thực hiện công cuộc cải cách, và viết nhiều sách đạo đức rất giá trị: Lâu đài bên trong (Le Château intérieur, 1577), Những suy niệm về bản Nhã ca (Pensées sur le Cantique), Bản Quy Chế (Constitutions, 1567), Sách nói về việc thăm viếng các Tu viện (L' Écrit sur les visites des Monastères, 1580). Năm 1567, thánh nữ lên đường, và trong vòng 4 năm của chuyến đi lần thứ nhất này, mẹ đã lập được bảy tu viện mới. Cũng năm 1567, Chúa Quan phòng cho mẹ gặp thánh Gioan Thánh giá, người sẽ được mẹ khuyến khích thực hiện cải tổ dòng nam Cát minh.

Thánh Gioan Thánh giá sinh tại Vieja-Castilla, trong một gia đình nghèo túng, cha chết sớm. Để có tiền ăn học, Gioan xin làm y tá trong một bệnh viện ở Medina. Năm 21 tuổi, Gioan vào dòng Cát minh, và được sai đi học thần học ở Salamanca. Thấy luật dòng Cát minh không đủ nhiệm nhặt, đời sống tu trì lại sa sút, Gioan muốn bỏ sang dòng Chartreux. Chính lúc đó, thánh nhân gặp mẹ Terêsa, hai tâm hồn hiểu nhau. Thánh Terêsa khuyên Gioan đứng ra cải tổ dòng nam Cát minh, mặc áo thô, đi dép, giữ luật nghiêm ngặt như ban đầu. Năm 1568, tu viện cải cách đầu tiên được thành lập ở Duruelo. Từ đấy cả hai cộng tác chặt chẽ với nhau, Gioan làm linh hướng cho Terêsa, và Terêsa là cố vấn của Gioan. Công cuộc cải tổ thu hút được nhiều tu viện khác theo.

Năm 1571, sau chuyến đi lần thứ nhất, thánh Terêsa trở về Avila và được bầu làm bề trên đan viện Encamación. Cải tổ xong đan viện cũ này, mẹ lại ra đi chuyến nữa, lập thêm bốn tu viện mới. Lần này Gioan và Terêsa gặp nhiều thử thách. Ở Sevilla, thánh nữ bị vu cáo nhiều tội. Các tu sĩ bất mãn tìm cách phá công cuộc của hai thánh nhân, mà họ cho là “điên rồ”, “quá khích”. Khi danh tiếng của Terêsa truyền đi mọi nơi, người ta không dám mưu hại mẹ nữa, nhưng quay sang tấn công thánh Gioan, bắt giam trong tu viện ở Toledo, hàng ngày đánh đập tàn nhẫn. Trong những năm bị giam giữ, thánh nhân viết cuốn Ca vịnh thiêng liêng (Cantique spirituel) và lấy biệt hiệu Thánh giá. Trong khi đó, thánh nữ Terêsa xin Tòa thánh can thiệp và đức Gregori XIII cho phép các đan viện cải cách của thánh Gioan được đứng biệt lập thành một tỉnh dòng riêng (1580). Đó là gốc tích dòng Cát minh “đi dép” (déchaussé).

Thánh Gioan được trả tự do, sống trong đan viện Granada, viết nhiều sách: Đường lên Núi Cát minh (Montée du Carmel), Tia lửa Tình yêu (Vive flamme d'Amour). Còn thánh nữ Terêsa tuy đã già yếu, cũng cố đi chuyến thứ ba và lập thêm năm tu viện trước khi qua đời năm 1582. Một mình thánh Gioan tiếp tục công việc, đối phó những thử thách mới. Lúc ấy N. Doria, biệt hiệu “Sư tử Cát-minh”, chủ trương rất khắt khe trong việc hành xác với trăm thứ luật lệ đến độ phản đối cả việc ra ngoài tu viện hoạt động truyền giáo và bác ái. Bị thánh Gioan cảnh cáo, Doria bèn cách chức ngài, đày đi một vùng sa mạc, đến khi gần chết mới cho đưa về tu viện Chúa Cứu Thế ở Ubeda. Thánh nhân qua đời ở đây năm 1591. Kết quả, tinh thần của hai thánh nhân đã thắng. Dòng Cát minh cải cách bành trướng khắp nơi, đời sống đạo đức và anh hùng của hai đấng thánh đã tạo nên một cuộc sống mới trong Giáo hội.

IV

CÔNG CUỘC TRUYỀN GIÁO CHO DÂN NGOẠI

1. Truyền giáo tại Mỹ châu: cha Bartolomé de Las Casas [33]

Chân trời thế giới mở rộng kể từ năm 1492, khi ông Cristobal Columbo (1451-1506) và cha Diego Deza dòng Đaminh đặt chân lên đất Guanahani (San Salvador) ngày 12 tháng 10, và tìm ra Tân Thế giới, tức Mỹ châu. Biên cương Giáo hội cũng theo đấy mà mở rộng, trong khi nhiều nước Tây phương bắt đầu lìa bỏ Giáo hội. Các nhà truyền giáo sát cánh với những nhà thám hiểm đi chinh phục đất mới. Các cha dòng Biển đức, Đaminh, Phansinh là những thừa sai đầu tiên tại miền đất mới và hoàn toàn xa lạ này. Công cuộc truyền giáo được đức Thánh Cha Alexanđrô VI (1492-1503) đặt dưới quyền bảo trợ vua nước Tây Ban Nha bấy giờ là nữ hoàng Isabella (1451- 1504), vua Fernando V (1504-16), rồi hoàng đế Carlos Quinto (1516-56).

Năm 1493, đức giám mục B. Buil dòng Biển đức được đức Thánh Cha cử sang Tân Thế giới, cùng với 12 thừa sai, trong số có cha J. Pérez, dòng Phansinh, vị linh hướng của nữ hoàng Isabella. Các thừa sai này tới Hispaniola (tức đảo Haiti và Saint Domingue ngày nay), xây một nguyện đường và đặt Mình Thánh Chúa. Mấy năm sau, nguyện đường này được ông Columbo cho thay thế bằng một đại thánh đường, với một tu viện Phansinh xây bằng đá. Nhiều thừa sai Đaminh và Phansinh nối tiếp nhau sang truyền giáo, trong số này có cha Bartolomé de Las Casas (1474-1566) dòng Đaminh. Năm 1511, tòa giám mục đầu tiên được thiết lập cũng trên đảo Saint-Domingue.

Năm 1519, Fernando Cortez (1485-1547), một võ quan Tây Ban Nha, đem quân hoàng gia sang chinh phục Mehico, đánh phá vương quốc Aztec (1521). Sau đó, ông kêu mời các linh mục có nhiệt huyết tông đồ sang giảng đạo. Các cha Đaminh và Phansinh nhiệt liệt hưởng ứng. Không bao lâu, Mehico trở thành một nước Công giáo phục quyền Tây Ban Nha, và được gọi là “Tân Tây Ban Nha”. Bên cạnh các cha dòng này, có những nhà chính trị thực dân tàn bạo, những tay lãng mạn, họ chiếm được dân tộc nào là đàn áp, bóc lột và coi dân địa phương như đoàn vật. Để che đậy thủ đoạn dã man ấy, họ dám tâu về triều đình Tây Ban Nha rằng: thổ dân này không phải là người thật, không nên làm phép Rửa cho họ.

Để chống lại những luận điệu thực dân tàn nhẫn ấy, các thừa sai đã can đảm đứng lên bênh vực quyền sống của những người xấu số đó. Các cha Đaminh đã dâng lên đức Thánh Cha Phaolô III (1534-49) một cuốn sách chứng minh họ là người, có quyền hưởng tự do, và được chịu các bí tích như mọi người Âu châu. Cha Bartolomé de Las Casas là vị thừa sai xuất sắc và can đảm nhất trong việc này. Tám lần cha vượt đại dương về triều đình Madriđ, để bênh vực số phận của lớp người bị áp bức.

Năm 1544, cha Bartolomé được cử làm giám mục tiên khởi thành Chiapa nước Mehico, khi đã 70 tuổi. Từ Tây Ban Nha trở lại Mỹ châu nhận chức, đức cha đưa theo gần 50 thừa sai thuộc nhiều dòng. Đức cha đi kinh lược địa phận, cương quyết bài trừ tục buôn bán nô lệ, và làm thư chung gởi đi khắp nơi để các cha đừng giải tội cho những kẻ bắt thổ dân làm tôi mọi như súc vật. Nhiều kẻ bất mãn vu cáo đức cha nhiều điều, khiến ngài đã định từ chức để địa phận khỏi bị thiệt hại. Nhưng năm 1547, một lần nữa đức cha trở về Tây Ban Nha. Lần này ngài đệ lên triều đình một kháng thư như sau: “Sắc lệnh đức Giáo hoàng Alexanđrô VI không hề trao Tân Thế giới cho vua Tây Ban Nha, nhưng chỉ ban quyền sai đi những nhà truyền giáo và bảo trợ công cuộc đó và, như để thưởng công, nhà vua sẽ được phong làm Hoàng đế các dân theo đạo Công giáo, chỉ có thế. Nhà Vua trước sau không được sai quân sĩ đến cướp đất nước của họ, bắt họ phục quyền mình. Nhưng nếu nước nào theo đạo và tự ý xin phục quyền vua Tây Ban Nha, thì nhà Vua được đón nhận, nhưng không bao giờ được cưỡng ép họ. Lý luận đanh thép của đức cha Bartolomé khiến triều đình phải nhìn nhận ngài hữu lý và vô tội.

Ba năm sau tức năm 1550, đức cha Bartolomé lại vượt đại dương về Tây Ban Nha, và đây là lần thứ tám. Đức cha trở về để biện hộ cho số phận của thổ dân Mỹ châu trước mặt hoàng đế Carlos Quinto. Đức cha thắng lần nữa, mặc dầu kẻ thù của ngài vừa nhiều thần thế. Nói tóm, từ năm 1500 đến 1566, nhà truyền giáo anh hùng và lão thành này không bỏ việc bênh vực quyền tự do bình đẳng cho thổ dân Mỹ châu. Đức cha từ trần năm 1566, thọ 92 tuổi.

Cuối thế kỷ XVI, đã có tới 10 triệu thổ dân Mỹ châu cùng với khoảng 150.000 người Tây Ban Nha, hợp thành một giáo đoàn sầm uất. Tòa giám mục thứ nhất được thiết lập tại Saint-Domingue (1511), nay biến thành 5 giáo tỉnh và 27 địa phận, với 400 tu viện, vô số thánh đường, chủng viện, trung học, đại học, minh chứng sự đâm rễ sâu xa một cách lạ lùng của Giáo hội mới. Nói cho đúng, đây chính là Giáo hội Tây Ban Nha đã được chuyển từ bên kia đại dương tới, với mọi tổ chức, hàng Giáo phẩm, giáo sĩ, tu sĩ, đến cả thánh nhân nữa, như thánh Lui Beltrán (1526-81) và thánh Gioan Macias (+ 1645) dòng Đaminh, thánh Phansinh Solano (1549-1610) dòng Phansinh, thánh Pherô Claver (1580-1654) dòng Tên, là những nhà truyền giáo từ Tây Ban Nha sang; và những đấng thánh người bản xứ như thánh nữ Rosa Lima (1586-1617) dòng Ba Đaminh, hoa trái đầu mùa của Giáo hội Tân Thế giới, được đặt làm bổn mạng cả châu Mỹ châu, rồi đến thánh Martinô Porres (1578-1639) da đen, cũng dòng Đaminh.

2. Truyền giáo tại ấn Độ và Á Đông: thánh Phanxicô Xaviê

Công cuộc thám hiểm chinh phục thế giới mới của Chính phủ hoàng gia Bồ Đào Nha đã bắt đầu từ trung tuần thế kỷ XV và mạnh mẽ hoạt động trong thế kỷ XVI. Trong các cuộc thám hiểm này đều có những cha dòng Đaminh hoặc Phansinh đóng vai tuyên úy, và thi hành sứ mạng truyền giáo tại nhiều xứ xa xăm, được các nhà thám hiểm mở lối.

Năm 1497, Vasco Gama (1469-1524) vượt qua mũi Hảo Vọng (Bonne Espérance), rồi tiến lên miền duyên hải Đông Phi, chiếm Mozambic làm thuộc địa. Tại đây các nhà truyền giáo ở lại giảng đạo cho thổ dân Cafres và Mozimbe. Vasco Gama tiếp tục vượt biển sang Ấn Độ và cập bến Calicut (Malabar), sau đó ông trở về nhận chức phó vương xứ Mozambic. Năm 1502, A. Albuquerque (1453-1515) theo con đường của Vasco Gama, tới Cochin miền duyên hải Malabar vào đầu năm 1503. Trong chuyến đi này có năm thừa sai dòng Đaminh, mà cha Domingo de Souza, vị linh hướng của Albuquerque, được coi là linh hồn của cuộc thám hiểm. Tại Cochin, cha De Souza xây một tu viện mang danh hiệu Thánh Bartolomeô. Đức tin từ đó phát triển mạnh trên miền đất Malabar. Năm 1503, đức Thánh Cha Alexanđrô VI (1492-1503), thể theo lời xin của vua Manuel I (1495-1521), đã thiết lập một giáo phận và cử cha E. Nunez dòng Đaminh làm giám mục tiên khởi.

Năm 1505, nhà thám hiểm Albuquerque lại đi một chuyến nữa sang Ấn Độ, với 11 nhà truyền giáo Đaminh, tất cả được đặt dưới sự hướng dẫn tinh thần của cha De Souza. Tới Ấn Độ, Albuquerque đặt hai cứ điểm trong hai thành phố quan trọng: Ormuz và Goa. Năm 1508 tại Ormuz, một cứ điểm nằm ngay lối vào vịnh Persia, cha J. de Rosario xây một tu viện làm trụ sở cho công cuộc truyền giáo ở Persia và Ả Rập. Trong khi đó, thành Goa có tầm quan trọng lớn hơn, vì nó được ông Albuquerque chọn làm trung tâm điểm cho mọi công cuộc của người Bồ Đào Nha tại Ấn. Ngày 25.11.1510, nhằm lễ kính thánh nữ Catarina tử đạo, cha De Souza tay cầm Thánh giá bước vào thành Goa một cách long trọng. Để ghi nhớ ngày lịch sử này, tu viện cha xây cất ở đây nhận tước hiệu Thánh Catarina.[34] Người Bồ Đào Nha còn bành trướng thế lực sang đảo Tích Lan, miền duyên hải Coromendel (Đông Ấn), quần đảo Inđonexia, bán đảo Mã Lai và thuê Macao (1535) làm căn cứ. Họ đi đến đâu, các nhà truyền giáo cũng theo tới đó để truyền bá Phúc âm, lập giáo điểm, xây cất tu viện, học đường, bệnh viện.

Năm 1519, thủy thủ Fernando Magellan, người Bồ Đào Nha phục vụ hoàng gia Tây Ban Nha, chỉ huy đoàn tàu năm chiếc đi tìm đất mới. Ông tới miền duyên hải Nam Mỹ châu, băng qua eo biển (sau này mang tên Magellan), vượt Thái Bình Dương, và ngài 16.3.1520 ông tới đảo Samar (quần đảo Philippin). Nhiều cuộc viễn du thám hiểm khác tiếp tục hoạt động cho chính quyền Tây Ban Nha, và năm 1565 dưới triều vua Felipe II (1556-98) cả quần đảo này trở thành thuộc địa, mang tên Philippin (tên vua Felipe). Trong các cuộc thám hiểm và chinh phục nói trên, đều có nhiều cha dòng Âutinh, Đaminh và Phansinh đi theo để thi hành sứ vụ tông đồ. Công cuộc truyền giáo ở đây thành công mau chóng hơn bất cứ nơi nào ở Á châu. [35]

Năm 1540, dòng Tên chính thức thành lập: một đạo quân mới xuất hiện sẵn sàng tiến vào các “mặt trận”. Cũng năm ấy, vua Juan III (1521-57) nước Bồ Đào Nha xin đức Thánh Cha Phaolô III, cho sáu cha dòng mới này đi truyền giáo tại các thuộc địa hoàng gia. Nhưng thánh Inhaxu chỉ có thể cử đi thánh Phanxicô Xaviê và một cha khác. Thánh Phanxicô bấy giờ đang ở Roma, liền vội vã trở về Bồ Đào Nha. Tháng 4 năm 1541, thánh nhân đáp tàu vòng quanh Phi châu hết 13 tháng mới tới Goa ngày 6.5.1542. Ý định của vua Juan III là sai thánh nhân đi thanh tra các giáo xứ đã được thiết lập, nhưng Phanxicô lại đóng vài tông đồ rao giảng Tin Mừng. Việc thứ nhất của thánh nhân là biến khu phố ngài ở thành một bệnh viện, đích thân săn sóc bệnh nhân, thăm viếng tù nhân, dạy Kinh Bổn và giảng giải. Ngài giảng đạo bằng cuộc sống nghèo khó. khắc khổ cầu nguyện và làm nhiều dấu lạ. Dân Ấn theo đạo rất đông, trong vòng một tháng thánh nhân nhận vào đạo gần 10.000, có ngày rửa tội hết cả một làng.

Sau 6 tháng ở Goa, thánh Phanxicô vượt biển đi Mã Lai. Trong những cuộc hành trình này, ngài phải chịu thiếu thốn, gian nan, nhọc mệt vì cái nóng như thiêu đốt của miền nhiệt đới. Tại Malacca thủ phủ Mã Lai, năm 1547 một người quí phái Nhật Bản tên Hashiro sớm đến thánh nhân xin theo đạo. Thánh nhân hằng mong ước được giảng đạo cho Nhật Bản, một nước “trong đó không có một người Hồi giáo hay Do Thái giáo, chỉ có lương dân, những người dân hiếu học và ham điều mới lạ về Thiên Chúa và thiên nhiên”. Năm 1549, thánh Phanxicô cùng với hai cha đồng bạn và ông Phaolô Hashiro lên tàu. Ngày 15 tháng 8 năm đó, đoàn truyền giáo đã có mặt tại Kagoshima, thủ phủ xứ Satzuma, quê hương của Hashiro.

Thánh Phanxicô học tiếng Nhật 40 ngày, dịch kinh Tin Kính và giảng nghĩa kinh đó. Ông Phaolô tìm cách cho ngài được gặp tướng quân, tướng quân Satzuma tiếp chuyện ngài rất lịch sự và cho phép giảng đạo trong khắp xứ. Thánh nhân giảng giải, dạy giáo lý, tranh luận với các nhà sư, làm nhiều dấu lạ; dân chúng theo đạo rất đông. Các nhà sư tức giận xúi tướng quân cấm đạo, khiến ngài phải trao giáo đoàn cho ông Phaolô, rồi sang xứ khác đến thành Firando. Tại đây, trong 20 ngày thánh nhân rửa tội được nhiều người, hơn cả một năm trong xứ Satzuma. Phanxicô cử một cha dòng ở lại thành này, còn ngài và một cha nữa lên kinh thành Meaco (Kyoto). Thánh nhân xin yết kiến hoàng đế, song không được vì thiếu tiền để vào cửa, nửa tháng sau ngài xuống thành Yamaouchi. Khi vào thành này, thánh nhân theo phong tục xứ ấy bận y phục sang trọng có đầy tớ theo hầu và mang theo lễ vật. Vị lãnh chúa xứ này cho phép giảng đạo, 3.000 người xin chịu phép Rửa.

Năm 1551, thánh Phanxicô ủy thác giáo đoàn Yamaouchi cho cha đồng bạn thứ hai, để sang xứ Băng (đảo Kiushiu). Tướng quân xứ này nghe biết tiếng thánh nhân, đã viết thư mời. Thánh Phanxicô lần này mặc áo dài mới thêu kim tuyến lộng lẫy, có phường kèn đi trước và 30 người quí phái theo sau. Khi đến phủ tướng quân, thánh nhân được trao gậy vàng, có tàn lọng che, hai người cầm ảnh Đức mẹ và sách Phúc âm đi trước, còn ngài với một dáng điệu uy nghi nhưng hiền hậu đi giữa, khiến mọi người chú ý. Vừa thấy thánh nhân, tướng quân cúi mình vái ba lạy. Thánh Phanxicô định đáp lễ theo phong tục xứ ấy, nhưng tướng quân can và mời ngồi. Lợi dụng cơ hội, nhà truyền giáo thuyết một bài về đạo Thiên Chúa, được tướng quân và mọi người chăm chú nghe. Từ ngày ấy, thánh nhân được tự do giảng đạo, người vào đạo cũng đông như các nơi khác.

Tháng 11 năm 1551, thánh Phanxicô được gọi về Ấn Độ giữ chức bề trên tỉnh dòng. Ngài phải bỏ Nhật Bản sau 2 năm 4 tháng truyền giáo. Tuy giữ trọng trách bề trên, thánh Phanxicô vẫn đóng vai thừa sai, mong ước được đem ánh sáng Phúc âm vào đất Trung Hoa. Giữa năm 1552, thánh nhân lên tàu từ Malacca đi Trung Hoa, tới đảo Tam Châu (San Choan) thuộc hải phận tỉnh Quảng Châu. Trong khi chờ đợi ngày có thể đặt chân lên lục địa, thì thánh nhân lâm bệnh qua đời ngày 3.12.1552, khi mới 46 tuổi. [36]

Thánh Phanxicô đã không vào được nước Trung Hoa, dành việc đó cho cha Gaspar da Cruz dòng Đaminh người Bồ Đào Nha. Cha Gaspar sau một thời gian giảng đạo cho Thủy Chân Lạp (Nam Việt Nam ngày nay), [37] đã từ Malacca tới Macao năm 1555. Công cuộc của nhà truyền giáo này tại miền Nam Trung Hoa có kết quả một số đông xin theo đạo. Nhưng các quan địa phương nhìn cha bằng con mắt nghi kỵ, cha Gaspar bị bắt giam và sau cùng bị trục xuất. Cha trở lại hoạt động ở Malacca, nơi Tòa thánh vừa thiết lập một giáo phận và cử cha G. de Santa Lucia cũng dòng Đaminh, làm giám mục tiên khởi (1558). [38]

Các cha dòng Tên, như M. Ruggieri, M. Ricci, R. de Nobili, A. de Rhodes, v.v..., nối tiếp công cuộc truyền giáo tại Ấn Độ, Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam...[39]các Cha sống hòa mình trong mọi trường hợp có thể: y phục, thực phẩm, ngôn ngữ, lễ nghi, văn hóa, phong tục. Cha Ricci học triết lý Khổng Tử và khoa học Trung Hoa, bàn chuyện chế tạo đồng hồ, nhạc cụ, thiên văn, triết học với các quan và giới trí thức. Tinh thần Kitô giáo lọt vào quần chúng qua các bài thuyết trình, diễn văn và sách vở của cha. Cha chủ trương kính trọng và bảo vệ giá trị văn minh Trung Quốc: lòng hiếu thảo cha mẹ, lễ bái, suy tôn đức Khổng Tử. Nhiều người trong giới trí thức, quan lại, bác học, hoàng tộc, cũng như thường dân từ thôn quê đến thành thị, cả ở Bắc Kinh, xin theo đạo. Khi cha Ricci qua đời năm 1610, nhiều giáo điểm đã được thành lập.[40]Trong khi ấy, tại Ấn Độ, cha De Nobili (1577-1657) cũng áp dụng phương pháp nói trên, đã tự ý làm người Bà La Môn với người Bà La Môn.[41] Trước những phương pháp “độc đáo” ấy, người ta càng ngày càng ý thức rằng hoạt động truyền giáo không phải chỉ là những hành động do lòng sốt sắng hăng say, muốn có nhiều người theo đạo, còn cần phải có phương pháp và đường hướng cũng như phải quan tâm đến lòng tin chân thành của người theo đạo. Do đấy các nhà truyền giáo cần được đào tạo riêng, [42] việc thiết lập những chủng viện Truyền giáo được thực hiện, do sự thúc đẩy và trợ giúp của đức cha J. Vendeville, giám mục thành Tournoi (+ 1592), và cha Thomas de Jésus.

Ở Philippin, đức Tin bành trướng mỗi ngày thêm rộng khắp quần đảo. Năm 1579, cha D. de Salazar dòng Đaminh được đức Thánh Cha Gregori XIII cử làm giám mục tiên khởi. Viện đại học Santo Tomás, các cha Đaminh thiết lập tại thủ đô Manila từ năm 1611. Các dòng tu đều gởi nhiều thừa sai người Tây Ban Nha đến quần đảo, thiết lập tỉnh dòng : tỉnh thánh Gregori (1578) dòng Phan sinh, tỉnh Nữ vương Rất thánh Mân Côi (1588) dòng Đaminh. Không bao lâu cả nước theo đạo.

 

---

[1] Sách tham khảo: Rohrbacher: Hist. Univ. de L’Église Catholique, Q. XI, Paris 1873, tr 322-681 - D. Rops: L’Église de la Renaissance et de la Réforme, Q. II: Une Ère de renouveau, La Réforme Catholique, Paris 1955 - A. Duval: Réforme et Affirmation du Catholicisme, trong: Histoire illustrée de l’Église (G. de Plinval - R. Pittet), Paris 1946-48, Q. II, tr 53-104 - Marx: Réforme de l’Église, trong: Dict. de Théol. Cath

[2] Lời của nhà hùng biện và nhân bản học Egidio Viterbo nhân dịp đại Công đồng Latran V (1512): “Ce sont les hommes q­u’il faut changer par la religion, et non la religion par les hommes”.

[3] Việc giữ Mình Thánh Chúa trong nhà tạm đặt ở bàn thờ chính, việc rung chuông nhỏ khi dâng Mình Thánh Chúa lên cao, cũng như việc dùng tòa Hòa giải, còn lưu lại tới ngày nay, đều do đức cha Giberti khởi xướng.

[4] Thời hậu Công đồng Trento, dòng Phansinh ngành Obsenvantes lên tới con số 165.000 tu sĩ; trái lại, ngành Conventuales tiến triển chậm chạp. Xem D. Rops: op. cit., tr 30.

[5] Xem Cuthbert The Capuchins, London 1928.

[6] D. Rops: op. cit., tr 30.

[7] Xem R. de Maulde de la Clavière: Saint Gaétan de Thiène, Paris 1905.

[8] Xem O. Premoli: Les Barnabites. clercs réguliers de Saint-Paul (Collection “Les Ordres Religieux”), Paris 1924.

[9] Xem J. Brucher: La Compagnie de Jésus, esquisse de son Institut et de son histoire, 1521-1773, Paris 1919 - A. Brou: La Compagnie de Jésus, trong Dom Poulet Hist du Christianisme, Beauchesne 1960, Q. III, tr 731-743.

[10] Xem trong Monumenta historica S. J, Monument­a Ignatiana ser. 2a, Roma 1919. Tập sách này khoảng 200 trang đã được phiên dịch sang nhiều ngôn ngữ. Tiếng Việt manh tựa dề: “Tập dụng Thần công”, “Đánh giặc thiêng liêng”, “Bài tập Linh thao”, được dùng trong những tuần tĩnh tâm (linh thao).

[11] Tại sao ta quen gọi là dòng Tên ? Theo lưu truyền, năm 1773 dòng Chúa Giêsu bị giải thể (xem chương Bốn, III, 3), nhiều cha đang truyền giáo ở Việt Nam được gọi về, khiến giáo dân thắc mắc: tại sao dòng Chúa Giêsu là dòng do Chúa Giêsu sáng lập lại có thể bị giải tán được ? Ngoài ra, một số giáo dân của các cha dòng này không muốn tham dự Thánh Lễ, xưng tội với các cha dòng khác. Trước sự ngộ nhận đó, các cha thừa sai bấy giờ đã giải thích cho giáo dân hiểu đây là dòng tu do thánh Inhaxu sáng lập và mang Tên Chúa Giêsu. Từ đó, người ta quen gọi dòng Chúa Giêsu là Dòng Tên.

[12] Dòng Tên năm 1540 (năm được châu phê) chỉ có 10 cha; năm 1556 (năm thánh Inhaxu qua đời): 1.000 tu sĩ, 12 tỉnh dòng; năm 1580 (sau 40 năm thành lập): 5.000 tu sĩ, 21 tỉnh dòng; năm 1616: 13.112 tu sĩ, 435 tu viện, 37 tỉnh dòng; sau 200 năm kể từ khi thành lập, con số tu sĩ lên đến 22.000.

[13] Hai thánh Canisio và Bellarmino đã được tôn phong tiến sĩ Hội thánh.

[14] Xem Pastor: Hist. des Papes (bản dịch Pháp văn của A. Poizat), Q. IX, Paris 1913, tr 295-320 - Rohrbacher. op. cit., tr 98-100. 

[15] Mùa thu năm 1528, trong một bài diễn văn đọc tại Madrid, Carlos Quinto ngỏ ý muốn qua Ý Đại Lợi để được Đức Thánh Cha tấn phong hoàng đế. Một lần nữa, ông thúc đức Clementê VII triệu tập đại Công đồng để ngăn cản sự bành trướng của phe ly giáo, hầu tái lập hòa bình Âu châu, đối phó với quân Thổ Nhĩ Kỳ đang lăm le xâm chiếm thành Vienna. Mặc dầu có nhiều phản đối, nhưng vì Carlos đã quyết giữ vai trò hoàng đế Âu châu, nên ông đã sang Ý và được đức Thánh Cha Clementê đặt vương miện tại Bolonia tháng 2 năm 1530. Ngay sau đó, Carlos trở về Đức quốc, với mục đích tái lập sự thống nhất Giáo hội tại Nghị hội Augsburg sẽ họp vào thánh 6 năm ấy. Calos Quinto là người có thái độ hiền hòa, đến Luther cũng xác nhận : “Hoàng đế là người đạo đức và bình tĩnh; trong một năm ông nói ít hơn tôi nói trong một ngày”.

[16] Xem Pastor: op. cit., Q. XI và XII, Paris 1925 và 1929 - Dorez: La Cour du Pape Paul III, Paris 1932.

[17] Con số giám mục đến sau gia tăng nhưng không bao giờ quá 73 vị, mà phần lớn là người Ý (70%), rồi đến Tây Ban Nha (11%), Đức và Pháp (cả hai 10%). Con số nhà thần học và giáo luật lên tới 90, phần lớn là Ý (60) và Tây Ban Nha (20)

[18] Xem Richard: Le Concile de Trente, Paris 1930 - Michel: Les décrets du concile de Trente, Paris 1938.

[19] Các giám mục tham dự Công đồng khóa II, đa số là Tây Ban Nha (27), Ý (20), Đức (10), Pháp chỉ có 1 từ ngày 1.9.1551.

[20] Xem chương trên: IV. 3, tr 55.

[21] Công đồng khóa III, số giám mục Ý chiếm phần đông (85), rồi đến Tây Ban Nha (16), Bồ Đào Nha (3), Anh (1), Pháp có 1 hồng y và 13 giám mục tham dự, nhưng mãi đến ngày 13.11.1563 mới tới; các giám mục Đức lánh mặt, viện lẽ để tránh sự chia rẽ với Tin lành.

[22] Xem D. Rops: op. cit., tr 126-227.

[23] Ngày 29.5.1453, quân Thổ Nhĩ Kỳ (Hồi giáo) chiếm kinh thành Constantinopoli, chấm dứt đế quốc Đông phương (Xem phần I, chương Mười: III, 1) Từ đó, thế lực Hồi giáo bành trướng sang Âu châu và Bắc Phi: nhiều Quốc gia Kitô giáo rơi vào tay Thổ Nhĩ Kỳ: Bosnia (1464), Ai Cập (1515), đảo Rhodes (1528). Thành Vienna bị tấn công, Hung Gia Lợi lâm cảnh chiến tranh (1535), đảo Corse đầu hàng (1553), đảo Malte bị bao vây (1565), đảo Cypriô bị phong tỏa (1570-71), trong khi hai thành Nicosia và Famagouste bị hạ (6.8.1571) tổng trấn Badagino bị cắt tai mũi và lột da sống. Hồi quân chỉ còn một việc đổ bộ lên Ý Đại Lợi, chiếm kinh thành muôn thuở để hoàn thành cuộc “thánh chiến” của họ.

Các nước Công giáo Tây phương lâm nguy. Đức Thánh Cha Piô V lên tiếng mời mọi các vua chúa gia nhập binh Thánh giá chống kẻ thù đức tin và văn minh Âu châu. Nhưng đáp lại lời mời mọi đó, chỉ có vua Felipe II nước Tây Ban Nha, và các ông hoàng Ý Đại Lợi, đặc biệt xứ Venecia. Tướng Don Juan, em vua Tây Ban Nha, được cử làm tổng tư lệnh liên quân Thánh giá. Từ khi hai thành Nicosia và Famagouste thất thủ, đức Thánh Cha xúc tiến việc tiến quân. Ngày 8.9.1571, đoàn quân Thánh giá lên đường mọi người xưng tội rước lễ, những quân binh thiếu đạo đức đều bị loại. Khởi hành từ Messina ngày 16.9.1571, binh Thánh giá với 209 chiến thuyền kéo thẳng tới vịnh Lepanto, nơi trấn đóng của 300 chiến thuyền Hồi giáo. Hai bên gặp nhau hồi 1g30 chiều ngày 7.10.1571. Trên một chiếc xuồng nhỏ, tướng Don Juan chạy suốt mặt trận, Thánh giá trên tay, động viên tinh thần quyết chiến diệt địch. Và theo lệnh của đức Thánh Cha là, khi kèn đồng vang lên, mọi quân binh phải kêu cầu Thiên Chúa Ba Ngôi và đọc kinh Kính mừng Maria.

Trong khi hai bên còn đối diện nhìn nhau, bỗng một tiếng đại bác từ phía Hồi giáo nổ vang báo hiệu trận chiến bắt đầu, lúc ấy là 4 giờ chiều cùng ngày. Phía quân Công giáo tự thấy có nhiều bất lợi: số chiến thuyền thua kém, ánh mặt trời buổi chiều chiếu vào mặt, thuyền ngược gió, lại bị màn khói đen che phủ. Nhưng dần dần lợi thế đổi ngược: gió đổi chiều, màn khói tan đi và mặt trời chiếu sang phía Hồi giáo. Trận chiến quyết liệt, quân sĩ hai bên “xáp lá cà”, vật lộn nhau, đâm chém nhau suốt một tiếng đồng hồ. Thủy sư đô đốc Hồi quân bị trúng đạn, một binh sĩ Tây Ban Nha nhảy sang thuyền địch cắt cầu đầu, xỏ vào ngọn giáo giơ cao: Hồi quân đại bại, 284 chiến thuyền bị đánh đắm, 30.000 quân bị giết, 3.500 bị bắt làm tù binh. Trong số các chiến sĩ Công giáo có M. Cevantes, một đại văn hào Tây Ban Nha, tác giả danh phẩm Don Quijote ingenioso hidalgo (1605-1615); Cervantes bị thương cụt tay trái trong trận chiến này.

Sau trận Lepanto, lực lượng hải quân của Hồi giáo không còn gây khiếp đảm nữa, nhưng lục quân của họ vẫn đáng sợ. Tuy nhiên 100 năm sau, lực lượng này cũng bị đánh bại luôn. Năm 1683, Hồi quân lại đe dọa Âu châu, tướng Kara-Mustapha xua quân đến tận Vienna, vua Leopold bỏ chạy, dân chúng tuyệt vọng. Chỉ có vua Ba-lan J. Sobièski với 20.000 quân quyết chiến với 200.000 Hồi quân. Một lần nữa dưới sự bảo trợ của Đức Trinh nữ Maria, binh Công giáo vừa xuất hiện trên đỉnh đồi gần thành Vienna, địch quân bỗng hoảng sợ, tan vỡ rút lui. Để muôn đời ghi nhớ ơn này, đức Thánh Cha Innocentê XI (1676-89) lập lễ kính Thánh Danh Maria.

[24] Xem Pastor: op. cit., Q XVII-XVIII; Paris 1935-36 - P. Deslandres: Saint Pie V et l’Islamisme. Paris 1911.

[25] Lịch cũ gọi là “Lịch Giulian”, đó là Lịch Roman đã được Vua ]ulius Cesar sửa lại năm 708 từ khi thành lập La Mã (tức năm 46 trước công lịch). Theo Lịch Giulian, một năm có 365 ngày lẻ 6 giờ, vì có số lẻ này nên cứ 4 năm lại có một năm nhuận. Năm 325, đại Công đồng Nicêa dựa theo Lịch Giulian, xác định ngày 21 thánh 3 là ngày Xuân phân để ấn định ngày mừng lễ Phục sinh. Nhưng sự thực, một năm có 365 ngày lẻ 5 giờ 48 phút (chứ không phải là đúng 6 giờ). Vì thế, theo Lịch Giulian mỗi năm chậm lại 12 phút, và từ năm 325 đến 1582 đã chậm trên 10 ngày, khiến ngày Xuân phân cũng bị sai lệch. Đại Công đồng Trento trong một phiên họp đã ngỏ ý muốn sửa lại. Công việc này được dành cho đức Gregori thực hiện, với sự cộng tác của nhà thiên văn Luis Lulio người xứ Calabra (Ý).

Để cho phù hợp với thiên văn học, đức Gregori quyết định bỏ đi 10 ngày. Năm 1582, bằng một Tông hiến, ngài công bố “Lịch Gregorian” ấn định hôm sau ngày 4.10.1582 sẽ là ngày 15.10.1582. Tuy thế vẫn còn sai chút đỉnh, nên đức Gregori quyết định từ nay cứ 4 năm “hàng trăm” (1600, 1700, 1800, 1900, 2000, 2100, 2200, 2300) nhuận mà thôi (thay vì cứ 4 năm cùng nhuận như trước). Dầu vậy, cứ 4000 năm còn sai lệch một ngày.

Việc sửa đổi ngày đã bị các giáo phái Tin lành đả kích dữ dội, mãi đến thế kỷ XVIII họ mới chịu theo. Nhiều Giáo hội Chính thống cho tới ngày nay vẫn còn theo Lịch Giulian (hiện nay cách lịch Gregorian tới 13 ngày). Nước Nga đã theo Lịch Gregorian từ năm 1918.

[26] Pastor op. cit., Q. XIX, Paris 1938, tr 233-243

[27] Văn thư ngày 3.3.1593, xem Astrain: Historia de la Compania de Jesus en la Asistencia de Espana, Q. III, Madrid 1909, tr 58 - Về cuộc tranh luận, xern D. Rops: op. cit., tr 422-425.

[28] Các hồng y cử tri phải họp trong “phòng khóa” (conclave bởi từ La tinh cum và clavis có nghĩa khóa), chỉ được ra khỏi khi có Giáo hoàng đắc cử, với 2/3 số phiếu.

[29] Pastor op. cit.. Q. XIV, Paris 1932; Q. XV, Paris 1933, tr 116-144.

[30] Xem L. Poncelle et L. Bordet: Saint Philippe Néri et la Societé romaine de son temps (1515-95), Paris 1928.

[31] Xem Sa Vie par elle même (1569); Oeuvres (bản dịch Pháp văn do dòng Cát minh) , Paris 1907 Đặc đan Thánh Terêsa Avila, Nữ Tiến sĩ Hội Thánh, Sài Gòn 1970 - J. Baruzi: Saint Jean de la Croix et le problème de l'expérience mystique, Paris 1931. Cả hai đã được tôn phong Tiến sĩ Hội thánh: thánh Gioan năm 1926, thánh Terêsa năm 1970.

[32] “... solilaires, muettes, dédaigneuses de leur corps et de ses exigences, mais gaies comme des enfants, humbles, mais conscientes de la dignité de leur âme, soumise, mais à l’Esprit; éprises, mais du Christ, dénuées de tout. mais reines du monde” (Marcelle Auclair).

[33] Juan B. Teran: La naissance de l’Amérique Espagnole, Paris 1930 - D. Rops: op. cit., tr 323-331.

[34] André Marie: Missions Dommicaines dans l’Extrême-Orient, Paris 1865, Q. I, tr 72 - A. Mortier Hist. des Maitres Généraux, Q.V, Paris 1912, tr 155-156.

[35] P. Femández: Dominicos donde nace el Sol, Manila 1958, tr 18.

[36] Monumenta historica S.J., Monumenta Missionum; I và II - Brou: Saint François Xavier, conditions et méthodes de son apostolat. Bruges 1925 - D. Rops: op. cit., tr 339-350. Tại Nhật Bản năm 1590 có 300.000 giáo dân, năm 1588 một tòa Giám mục được thiết lập. Đầu thế kỷ XVII, đã hy vọng có một hàng giáo sĩ Nhật Bản, nhưng rồi cuộc bách hại năm 1515 đã làm tiêu tan hết.

[37] Xem dưới đây, chương Tám, I, 2.

[38] L. E. Louvet: La Cocinchine Religieuse,Paris 1885, tr 223-224. Theo cuốn hồi ký của dòng Đaminh năm 1549, thì tỉnh dòng Santa Cruz bấy giờ có 18 giáo xứ với 15.000 giáo dân tại Mã Lai và trên các đảo phụ cận.

[39] Xem chương Tám I, 3-4.

[40] H. Bernard: Matthieu Ricci et la Societe chinoise de son temps, Tientsin 1937

[41] P. Dahmen: Un Jésuite Brahme: Robert de Nobili, Bruges 1925.

[42] F. Rousseau: L'Idée missionnaire aux XVIe et XlI/e siècles, Paris 1930.